Giúp con thông minh qua trò chơi

Muốn con thông minh, cha mẹ phải sáng tạo trong trò chơi

Tiến sĩ Nguyễn Công Khanh đang trả lời câu hỏi của độc giả. Ảnh: Hoàng Hà.

Dành thật nhiều thời gian để cùng chơi với con, lồng yếu tố cảm xúc và các định hướng vào trò chơi... là những lời khuyên mà các chuyên gia của trường Mầm non Hoàng Gia nhấn mạnh trong buổi tư vấn trực tuyến chiều 13/5.

- Con em 17 tháng rưỡi thì nên chơi trò gì để giúp trẻ thông minh? (Nguyễn Thị Lương, 30 tuổi, 507A Khu TT Thanh Xuân Bắc-Thanh Xuân-Hà Nội)

- PGS. Nguyễn Công Khanh: Từ 18 đến 30 tháng tuổi là giai đoạn tối ưu cho sự phát triển ngôn ngữ. Trẻ cần được nghe, tập nói nhiều như có thể. Các trò chơi thích hợp với bé là những trò kích hoạt ngôn ngữ nói, ngôn ngữ nghe và các đồ vật có nhiều màu sắc. Chẳng hạn, giúp trẻ nhận biết con búp bê mặc váy màu gì, đi giày màu gì, đeo nhẫn màu gì, những búp bê nào đi giày giống nhau, mặc váy giống nhau; trò chơi so sánh các hình dạng, kích thước lớn bé, trên dưới, trong ngoài...; trò chơi chọn các quả bóng có 2 màu tương phản (ví dụ xanh đỏ, một màu bị giấu đi, hỏi trẻ màu bị giấu đi là màu gì). Tất cả những trò chơi này đều kích hoạt khả năng tập trung chú ý, khả năng tư duy, phân loại. Một số trò chơi khác bao gồm đọc thơ, thi hát, thi chạy đều tốt cho trẻ.

- Con trai tôi 5 tuổi rưỡi, chuẩn bị vào lớp 1. Cháu đã đọc được, viết được nhưng rất hay chú ý đến việc của người lớn và hay nói leo lúc người lớn nói chuyện. Xin cho tôi biết vào những lúc đó, tôi phải hướng con vào những trò chơi gì để cháu bỏ được tính nói leo? (Nguyễn Thị Trương, 43 tuổi, 220/202A -Lê Văn Sỹ - P.14-q.3)

Thạc sĩ Trần Văn Tiính.

ThS Trần Văn Tính: Hiện tượng nói leo ở trẻ cũng thường gặp bởi vì ở lứa tuổi này, trẻ có nhu cầu giao lưu rất lớn và muốn người khác quan tâm. Nói leo là cách để trẻ thỏa mãn nhu cầu của mình và cũng là một con đường để học cách nói, cách diễn đạt. Tuy nhiên, về mặt nguyên tắc giao tiếp thì chúng ta thường không chấp nhận việc nói leo của trẻ. Chúng ta cần ứng xử hợp lý với hiện tượng nói leo này.

Thứ nhất, bạn có thể quay sang trả lời con và đề nghị con trì hoãn lại việc mà trẻ đang muốn nói. Thứ hai, bạn có thể cùng với con có một thỏa thuận khi nào thì con có thể hỏi mẹ và khi nào thì mẹ có thể trả lời con. Thỏa thuận này được thực hiện vào những lúc chỉ có hai mẹ con ngồi với nhau.

Ở chừng mực nào đó, chị có thể thỏa mãn một số câu hỏi của con ngay khi đang nói chuyện với ai đó. Nếu không, bạn sẽ làm thui chột đi những câu hỏi, ý kiến của trẻ xuất hiện tại thời điểm đó. Để tạo điều kiện thuận lợi cho con phát triển trí thông minh mà vẫn đảm bảo những nguyên tắc giao tiếp xã hội, các ông bố bà mẹ phải là những người thông minh để tìm phương pháp phù hợp nhất.

- Con em 5 tuổi nhưng vẫn chưa biết mặt chữ và số dù vợ chồng em đã tìm đủ cách để cháu vừa chơi vừa học. Trong lúc chơi, cháu có thể nhớ nhưng chỉ sau vài phút lại quên. Cháu rất mất tập trung và không chơi một trò nào quá 5 phút, trừ việc xem đĩa siêu nhân và hoạt hình. Cháu rất sợ đi học, mỗi lần đến trường là nôn trớ và căng thẳng. Em có hỏi chuyện ở lớp nhưng không bao giờ cháu nói. Cô giáo thì bảo cháu ngoan và bình thường, nhưng gần đây hay nhắc em rèn cháu học vì không theo kịp bạn bè. Em cần làm gì để cháu tập trung, nhớ những gì đã được học? (Trương Thị Vân Hạnh)

PGS Nguyễn Công Khanh: Nôn trớ, căng thẳng khi tới trường là những phản ứng có nguyên nhân từ sự không thích đến trường, sợ đi học. Đây có thể là một cái vòng lẩn quẩn. Có thể chính từ những bài học không mấy hứng thú hoặc chán ngắt liên quan đến nhận mặt chữ, mặt số mà bé không theo kịp. Bé bị cô nhắc nhở nên dần mất tự tin và không thích thú. Nếu điều này thường xuyên xảy ra mà bé lại không tìm được niềm vui nào khác khi đến trường, khi chơi cùng bạn, không có sự động viên thì sẽ dần hình thành sự ám ảnh “mình không có khả năng”, “mình không có giá trị” và dẫn tới sợ học.

Người lớn cần thay đổi phương pháp chơi với trẻ, bắt đầu từ những gì trẻ thích hoặc đã có chút kinh nghiệm, chẳng hạn trò chơi siêu nhân: Vẽ hoặc dùng tranh, hình siêu nhân, vật tưởng tượng là siêu nhân… Có 2, 3 hay 4 siêu nhân (để trẻ có hứng thú làm quen với các biểu tượng con số, mỗi siêu nhân có một mật mã là các con số). Từng siêu nhân này được trẻ đặt tên (viết tên siêu nhân, gồm mấy chữ cái, bắt đầu từ chữ nào..). Lúc này, bài học chữ cái được chuyển thành trò chơi, trẻ phải nhớ tên siêu nhân bằng một chữ cái đầu/cuối… coi là mật mã. Chính điều này giúp trẻ tập trung nhớ tốt hơn, nhận mặt chữ cái nhanh hơn rất nhiều lần so với phương pháp chỉ từng chữ cái cho trẻ học thuộc. Cũng có thể hỏi siêu nhân có đặc điểm gì (mặc áo màu gì, thích ăn gì… để buộc trẻ tập trung chú ý mà không cảm thấy bị áp đặt, bị nhắc nhở). Cứ như vậy, thông qua trò chơi để học.

- Con tôi 5 tuổi, rất thích chơi vẽ tranh, tô màu, tô tượng nhưng chỉ chơi một chút là lại chán. Những trò chơi như vậy có phát huy được trí thông minh hay không. (Nguyễn Thị Mỹ Hạnh, 30 tuổi, 149/95/18A Trịnh Đình Trọng, Phú Trung, Tân Phú)

Tiến sĩ Đinh Thị Kim Thoa.

TS. Đinh Thị Kim Thoa: Chơi vẽ tranh và tô màu là một hoạt động tạo hình rất phù hợp với lứa tuổi mầm non vì thông qua đó, trẻ có thể phát triển khả năng sáng tạo, phát triển những ý tưởng và thể hiện hiểu biết của mình. Ngoài ra, thông qua hoạt động này, trẻ còn phát triển thế giới cảm xúc và tích cực hóa quá trình tư duy. Tuy nhiên, để cháu có thể kiên trì hơn với việc vẽ tranh, tô màu, trẻ cũng cần có người động viên khích lệ, tạo hứng thú. Nói cách khác, trẻ cũng cần có người bên cạnh để cùng hoạt động, chia sẻ và ghi nhận mỗi bước thành công của bé.

- Con trai tôi gần 19 tháng, vừa được chẩn đoán là có nguy cơ tự kỷ khá cao. Tôi muốn biết có những trò chơi gì để cải thiện, giúp cháu vượt qua được căn bệnh này? (Thu Hà, 28 tuổi, Hoàng Quốc Việt)

Ông Khanh đang suy nghĩ về câu hỏi.

PGS Nguyễn Công Khanh: Trẻ tự kỷ không giao tiếp bằng mắt, không thích tiếp xúc với người khác, thích chơi một mình... Có nhiều nguyên nhân, trong đó có thể xuất phát từ sự nghèo các kỹ năng giao tiếp xã hội, ít được tiếp xúc. Do vậy, điều quan trọng nhất là giúp trẻ giao tiếp bằng mắt, sử dụng các tình huống chơi đóng vai, chơi nhóm để kích hoạt. Tuy nhiên, trước đó bạn cần gặp gỡ các chuyên gia tâm lý để chẩn đoán mức độ tự kỷ và được tư vấn các phương pháp cụ thể.

Chị có thể giúp trẻ chơi các trò nặn tượng, tô màu. Các trò chơi vận động cùng con cũng giúp trẻ tăng khả năng giao tiếp. Có thể dùng những tranh màu, biểu tượng con vật, các con vật bằng nhựa để chơi các trò quan sát. Yêu cầu trẻ xem xét những con vật nào xuất hiện hoặc bị lấy đi trong một nhóm từ 3-4 cho đến 5-6 con vật. Mỗi khi trẻ làm được, cần có những phần thưởng, như những đồ trẻ thích, bánh, nước cam, đồ chơi... Cha mẹ phải kiên trì và dành thật nhiều thời gian chơi với trẻ, có sự hỗ trợ trực tiếp của các chuyên gia tâm lý mới mong giúp trẻ khắc phục căn bệnh này.

- Con gái tôi 1 tuổi rưỡi. Tôi không biết chọn đồ chơi gì vì cháu hay cho vào mồm gặm, mà đồ chơi bằng nhựa thì toàn đồ Trung Quốc, bằng gỗ cháu gặm sơn dính hết vào mồm. Xin hỏi tôi có thể mua những đồ chơi gì và chơi trò gì với cháu? (Hoàng Thị Định, 25 tuổi, Hà Nội).

ThS Trần Văn Tính: Gia đình nên quan tâm tới những đồ chơi có xuất xứ. Hiện nay trên thị trường có một số đồ chơi không rõ xuất xứ và nhiều chất độc, sẽ ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đến sức khỏe của trẻ. Nên chú ý đến độ tuổi để chọn đồ chơi cho phù hợp. Nếu đồ chơi quá dễ hoặc quá khó sẽ làm trẻ chán, không hứng thú.

Nên cho trẻ chơi các trò chơi, bài tập chơi phát triển được trí thông minh, trí sáng tạo, hình thành xúc cảm và các kỹ năng xã hội. Con chị 1 tuổi rưỡi thì có thể cho bé phân biệt các màu sắc khác nhau, tìm các màu sắc giống nhau trên đồ chơi và đồ vật xung quanh; hoặc chơi xếp hình, tìm những chi tiết như tìm mắt, mũi, tay, chân, tóc... của búp bê. Khi trẻ lớn hơn, có thể tập cho cháu kể các câu chuyện về con búp bê đó và giải thích tại sao cho bố mẹ biết. Điều này giúp trẻ sáng tạo hơn và có các kỹ năng xã hội tốt hơn. Khi chơi với trẻ, cần tránh áp đặt, khuyến khích nhiều hơn để giúp trẻ tìm thấy hứng thú, sự say mê, cho trẻ sáng tạo theo suy nghĩ của mình. Người lớn nên là người hướng dẫn, định hướng cách chơi chứ không phải bảo trẻ phải chơi như thế nào.

- Con trai tôi 2,5 tuổi, bình thường cũng ngoan ngoãn, sử dụng ngôn ngữ tốt. Nhưng thỉnh thoảng cháu đập phá đồ chơi, đánh bố mẹ hoặc bà dù không ai làm gì cháu cả. Vậy có phải con tôi mắc bệnh tự kỷ không? (Thu Trang, 27 tuổi, Hải Phòng)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Chưa thể nói là cháu mắc bệnh nếu như chỉ căn cứ vào những gì chị nói. Dấu hiệu quan trọng nhất của tự kỷ là sự mất giao tiếp bằng mắt. Nếu giao tiếp bằng mắt của cháu bình thường thì không thể nói cháu bị bệnh. Hiện tượng cháu thỉnh thoảng đập phá đồ chơi hoặc đánh người khác là do cháu chưa được dạy nhiều cách thức thể hiện cảm xúc và nhu cầu của mình.

Để tránh hiện tượng này, chị có thể dạy cháu một số cách mà trong tình huống ấy có thể sử dụng thay thế. Thí dụ, bé định giơ tay (chuẩn bị đánh ai đó), chị dừng ngay hành vi ấy và cầm tay bé, vuốt lên mặt mình và nói: "Con yêu mẹ". Việc làm này là chúng ta đang chuyển hành vi không mong muốn của đứa trẻ sang hành vi mà chúng ta kỳ vọng. Cứ nhiều lần như vậy, bé sẽ dần dần mất đi những hành vi cũ và hình thành những hành vi mới. Đặc biệt, chị phải cảm nhận rất tốt về những tình huống có thể dẫn đến hành vi ấy để kịp thời ngăn chặn trước khi bé thực hiện.

- Bé nhà em được 15 tháng, nói được nhiều từ và cũng hay bắt chước cha mẹ. Ba cháu cũng hay dạy cháu hát, đọc thơ, đếm số. Vậy em có thể cho cháu chơi những trò chơi gì phù hợp? (Vũ Thị Lam, 30 tuổi, 776 H16 tập thể Tân Mai).

ThS Trần Văn Tính: 15 tháng tuổi mà đã nói được nhiều từ (một câu 3-4 từ trở lên) là cháu phát triển sớm về ngôn ngữ. Điều này rất tốt để phát triển trí tuệ. Nếu bố mẹ chơi với con nhiều sẽ giúp con thông minh hơn. Những trò chơi thích hợp ở độ tuổi này là chi chi chành chành, tập tìm các đồ vật bị giấu, nhận biết, phân biệt màu sắc của đồ vật, nhận biết về âm thanh, tập nhìn các khuôn mặt có biểu cảm khác nhau, nhận thức và gọi tên các cảm xúc đó. Bạn có thể tập cho bé thể hiện cảm xúc trên các khuôn mặt đó (với những bé thông minh). Cha mẹ cũng biểu diễn các cảm xúc đó cho con bắt chước. Về kỹ năng xã hội, nên tương tác với bé nhiều hơn như nói chuyện, cho bé giao tiếp với bạn bè thông qua các trò chơi, dạy cho trẻ cách chào hỏi trong các hoàn cảnh khác nhau...

- Con gái tôi 21 tháng tuổi, rất thích vẽ tranh, thường bắt bố mẹ vẽ tranh cho xem. Ở độ tuổi này liệu cháu có thể phân biệt được màu sắc chưa? (Duy Thành, 30 tuổi, Hải Phòng)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Trẻ 21 tháng tuổi có thể phân biệt một số màu cơ bản nếu được dạy dỗ. Đây cũng là giai đoạn phát triển ngôn ngữ thông qua thế giới đồ vật, mà màu sắc là một trong những thuộc tính của vật. Khi cho con chơi với đồ vật, chúng ta cung cấp vốn từ cộng với biểu tượng màu. Tuy nhiên, anh chỉ nên cho con làm quen từ hai màu cơ bản, sau đó tăng dần. Không nên cho con làm quen với màu trung gian bởi vì bé chưa phân biệt được tốt. Những màu bé nhìn rõ là đỏ, vàng, trắng, đen.

Ngoài ra, anh chị có thể cho cháu làm quen với bút có màu thể hiện trên tranh vẽ, hỏi trẻ thích màu gì để chọn bút theo màu đó. Nếu như trẻ nhầm lẫn thì bạn không nên để quá nhiều màu trong một hộp vì sự lựa chọn như vậy sẽ khó hơn với bé. Số màu chỉ tăng dần khi anh chị biết được mức phát triển của cháu thế nào.

- Gần đây tôi được biết có một số phần mềm giúp trẻ chơi và học trên máy tính của công ty Edusoft. Tôi mua và cùng chơi với cháu, thấy rất hay và hấp dẫn. Nhưng tôi muốn hỏi về góc độ khoa học, cho trẻ nhỏ học và chơi trên máy tính như vậy có phù hợp hay không? (Nguyen Hong Hanh, 31 tuổi, TP. HCM)

PGS Nguyễn Công Khanh: Hiện nay có rất nhiều phần mềm hỗ trợ sự phát triển trí tuệ, chẳng hạn Quả táo màu nhiệm, Smartkid... Xét về góc độ nào đó, chúng giúp trẻ kích hoạt tư duy. Tuy nhiên, cha mẹ cần thận trọng khi sử dụng vì khi chơi các phần mềm, trẻ bị hút vào màn hình, từ chối các giao tiếp xã hội. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến thị lực của trẻ. Các nghiên cứu ở nước ngoài cho thấy trẻ chơi phần mềm nhiều có nguy cơ tự kỷ, nhút nhát. Tất cả các phần mềm chỉ hỗ trợ thao tác tư duy, không hỗ trợ các giao tiếp xã hội, không kích hoạt nhiều trí tuệ cảm xúc, không dạy trẻ cách hợp tác, chia sẻ, đồng cảm... Do vậy, đối với trẻ dưới 3 tuổi, tuyệt đối không nên xem TV, không nên xem hoạt hình hay chơi các trò chơi điện tử trong phần mềm quá 15 phút mỗi ngày.

Vấn đề là cha mẹ phải kiểm soát trẻ, cùng chơi với trẻ trên một số phần mềm. Điều này sẽ lợi hơn rất nhiều vì cha mẹ có thể dừng cuộc chơi, đặt các câu hỏi kích hoạt giao tiếp xã hội, mở rộng cho trẻ sáng tạo, căn cứ trên những hứng thú do trò chơi điện tử mang lại. Cha mẹ cũng cần được các chuyên gia tư vấn chơi vào thời điểm nào, chơi như thế nào sẽ lợi nhất cho sự phát triển trí thông minh, trí sáng tạo, trí tuệ cảm xúc.

- Những loại trò chơi nào tốt cho trẻ, chẳng hạn như đọc truyện cổ tích, xem truyện tranh, chơi xếp hình hay chơi game trên máy tính...? Tiến sĩ có thể liệt kê theo thứ tự ưu tiên không? Tôi cũng mong được biết độ tuổi nào thì nên chơi trò nào? (Phan Thanh Nhàn)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Về nguyên tắc, mọi việc chị kể đều rất tốt cho trẻ thơ. Nhưng điều cần nói là chúng ta phải sử dụng nó như thế nào cho hiệu quả, để nó có ý nghĩa nhiều nhất đối với trẻ. Thứ nữa, cần luân phiên các hoạt động khác nhau để chống nhàm chán, tạo hứng thú cho trẻ. Riêng trò chơi điện tử, nếu có giới hạn về thời gian thì được, nếu quá thì sẽ hại đến thị lực và thậm chí cả khả năng ngôn ngữ.

Với đọc truyện kết hợp tranh ảnh (đơn giản), chị có thể bắt đầu từ tuổi lên hai. Xếp hình có thể đan xen; sau này hãy đến trò chơi điện tử (kiểm soát thời gian và nội dung phù hợp).

- Con em 18 tháng tuổi. Em muốn cho cháu đi nhà trẻ để có môi trường bạn bè. Xin cho biết cách để cháu đi nhà trẻ mà không khóc. (Thao Nguyen, 27 tuổi, 82 Chùa Hà - Ha Nội)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Sự thích nghi với môi trường mới không giống nhau ở mọi trẻ. Với những trẻ dễ thích nghi thì việc thay đổi môi trường sẽ không khó khăn lắm. Còn có một số trẻ quả thực khá khó khăn.

Tuy nhiên, chúng ta cũng có những cách để giúp con thích nghi tốt nhất với một môi trường mới. Thứ nhất, chuẩn bị tâm thế cho con: Kể cho con về những gì tốt đẹp ở nhà trường về những niềm vui về bạn bè, về cô giáo, về những đồ chơi, trò chơi ... Thứ hai, không được dọa trẻ rằng nếu hư thì cho đến trường, ngoan thì sẽ cho ở nhà. Điều đó sẽ củng cố nỗi sợ hãi ở trẻ khi phải đi học. Thứ ba, chị hãy trao đổi với cô giáo về đặc điểm của con mình để cô có thể giúp đỡ thêm. Thứ tư, nếu cháu có khóc những ngày đầu thì anh chị cố gắng vượt qua, đừng vì thế mà lại để cháu ở nhà.

- Con trai tôi 9 tuổi, rất hiếu động, thích đọc sách và chơi games. Xin các anh chị tư vấn giúp ở tuổi của cháu thì chơi những trò gì giúp phát triển được trí thông minh? (Nguyễn Hà Anh, 33 tuổi, Điện Biên Phủ)

ThS Trần Văn Tính: Bé trai 9 tuổi thích đọc sách và chơi game là chuyện bình thường. Việc bé nghịch ngợm chạy nhảy cũng là bình thường. Còn nếu như trẻ hiếu động quá mức thì gia đình cần đưa đi kiểm tra ở các trung tâm (một số trẻ có biểu hiện bệnh lý tăng động, nhưng cha mẹ lại giải thích đó là sự hiếu động đơn giản).

Có nhiều trò chơi giúp bé phát triển trí thông minh như giúp trẻ suy luận đối nghịch (tìm những từ trái nghĩa, đồng nghĩa), suy luận logic theo các bức tranh, các câu chuyện, tập đánh giá, nhận xét với những câu chuyện bức tranh hay sản phẩm hay tình huống sự kiện nào đó (ví dụ khi bé đọc truyện Cô bé Lọ Lem, hỏi tại sao đến 12 giờ đêm mọi thứ đều biến mất mà chỉ đôi giày lại không biến mất). Những câu hỏi như vậy sẽ giúp trẻ phát triển trí thông minh. Cha mẹ cũng nên đặt ra các tình huống để con giải thích như tại sao mặt trời không phải màu xanh mà màu đỏ, tại sao cây cần phải tưới nước thì mới sống được...? Trò chơi xếp hình cũng giúp trẻ sáng tạo cao độ. Nên chọn đồ chơi gỗ vì có khả năng tạo hình tốt. Cho trẻ xếp các hình khác nhau theo chủ đề và giải thích, bảo vệ quan điểm của mình. Ví dụ như cho bé xếp các ngôi nhà ở thành phố, nông thôn, và yêu cầu trẻ giải thích tại sao lại làm như vậy. Cha mẹ cần khuyến khích, công nhận và động viên trẻ.

- Tôi có con 9 tuổi. Thường vợ chồng tôi vẫn gần gũi cháu, nhưng 1 năm trở lại đây cháu rất bướng bỉnh, khó bảo, phản ứng lại với những lời khuyên và khi mẹ nhờ làm việc gì thì không làm ngay mà đợi nhắc nhở liên tục. Mong các chuyên gia tư vấn để tôi có thể nuôi dạy con tốt hơn. (Đặng Hưng Long)

PGS Nguyễn Công Khanh: Con của chị đang ở giai đoan tiền dậy thì, thích làm mọi thứ theo ý mình. Trẻ ở giai đoạn này thích độc lập, chuyển hướng chú ý đến bạn bè và không thích bị cha mẹ áp đặt… Tốt nhất là cha mẹ cần nói chuyện với con, tìm hiểu nguyên nhân, mong muốn của trẻ, rồi cùng trẻ trao đổi để đi đến một kế hoạch thực hiện các công việc theo ngày, theo tuần và lập cam kết nếu thực hiện tốt sẽ có các phần thưởng.

- Con gái tôi 33 tháng, chỉ thích ra ngoài đường chơi, không thích ngồi yên một chỗ, không hứng thú nghe đọc chuyện lắm. Có phải cháu không tập trung? Làm thế nào để cháu phát triển trí tuệ toàn diện? (Ngo Thuy Lan, 33 tuổi, HCM)

PGS Nguyễn Công Khanh: Trẻ 2-3 tuổi được coi là những "vận động viên chuyên nghiệp", luôn thích vận động chân tay, chạy nhảy không ngừng nghỉ. Việc yêu cầu trẻ ngồi yên nghe đọc truyện, nghe cô giải thích, học chữ cái là điều rất khó khăn, dễ nhàm chán. Con của chị thích ra ngoài chơi, chị nên tận dụng để trẻ được tham gia các chuyến đi dã ngoại, đi siêu thị, đến viện bảo tàng, công viên. Chị có thể bày cho trẻ cách quan sát, đặt câu hỏi để trẻ suy nghĩ, chẳng hạn câu hỏi cái gì, như thế nào, tại sao. Hãy hỏi theo con là thế nào, rồi sau đó có thể giúp trẻ giải thích hoặc vờ trả lời sai, để xem trẻ có phản ứng điều chỉnh câu trả lời như thế nào.

Tìm mọi cách định hướng, gợi ý, để trẻ phát hiện những cảm xúc xuất hiện và nói ra những cảm xúc ấy. Dùng những cảm xúc ấy để điều chỉnh hành vi, giúp trẻ quan sát, phát hiện những điều kỳ diệu của tự nhiên, chẳng hạn ngọn cỏ trông như thế nào sau cơn mưa; những con thú trông thế nào khi được bé cho ăn. Tận dụng những cuộc đi dạo để mẹ con cùng nói chuyện. Đó có thể là những câu chuyện không đầu không cuối, nhưng đầy xúc cảm, kích thích sự tưởng tượng, những liên tưởng tự do, chẳng hạn, "Con nhìn lá rơi, con thấy nó giống cái gì?"; "Con nhìn bông hoa, con tưởng tượng ra điều gì?", "Con nhìn trái cây non này, con cảm nhận thế nào?"... Bằng cách này, bạn giúp trẻ khám phá, trải nghiệm với thế giới xung quanh. Nhờ sự tương tác tích cực của cha mẹ, trẻ sẽ có nhiều cơ hội phát triển trí tuệ toàn diện.

- Tôi có một cháu trai 4 tuổi, bình thường rất hiếu động, ham học hỏi, nhất là những cái mới. Nhưng tất cả đồ chơi cháu chỉ chơi một lúc là chán. Cháu nói ''Mẹ dạy con học đi'' nhưng chỉ được một lúc lại bảo ''Thôi con học xong rồi, mẹ cất đi mai con học tiếp''. Cháu thích nhất là xem quan họ và hát chèo, có thể xem nửa ngày và bắt chước những đoạn mà cháu thích. Cháu có thể nhớ một số tên vở chèo và nhân vật điển hình. Vậy con trai tôi có phải là người không kiên trì? Tôi có nên để cháu xem những gì cháu thích không? Có nên hướng cho cháu làm quen với nghệ thuật từ bây giờ? (Phan Hồng Lương)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Cháu mới 4 tuổi nên không thể đòi hỏi tập trung chú ý để làm một việc gì đó quá lâu. Hơn nữa trong khi chơi, chị có thể chưa biết cách duy trì hứng thú cho con nên con chóng chán và chuyển hướng. Chơi với trẻ là cả một nghệ thuật. Chị hoặc những người lớn trong gia đình tìm hiểu thêm về đặc điểm tâm lý trẻ lứa tuổi này để chị biết cách tiếp cận hơn với cháu.

Về thiên hướng nghệ thuật của cháu, đó cũng là một biểu hiện đặc biệt. Chị hoàn toàn có thể phát triển cho cháu. Tuy nhiên, chị nên lồng một số mục đích dạy khác nữa khi cháu xem các đoạn ca nhạc này, thí dụ dạy về màu sắc, khả năng thể hiện cảm xúc, ngôn ngữ... Như vậy cháu vẫn được hoạt động trong lĩnh vực mình thích mà vẫn đảm bảo sự giáo dục toàn diện...

- Con trai tôi 19 tháng. Tôi thường mua các loại đồ chơi nhưng hầu như cháu không thích, thường chơi những thứ như vỏ chai, nắp chai, nghịch nước. Ở tuổi này, cần mua những loại đồ chơi gì để phát triển trí tuệ? (Le Mai Lan, 32 tuổi, To Hien Thanh)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Định hướng của trẻ trong việc lựa chọn đồ chơi thể hiện xu hướng phát triển theo cách mà trẻ mong muốn. Cháu của chị đã không thích chơi những đồ làm sẵn mà rất thích những đồ vật gần với cuộc sống, gần với thiên nhiên. Điều này đều có ý nghĩa đối với trẻ. Thực ra, đồ chơi sinh ra là để giúp cho trẻ an toàn hơn khi chơi so với đồ thật. Nếu các đồ vật xung quanh đảm bảo an toàn cho trẻ, chị vẫn có thể cho cháu chơi. Việc gần với thiên nhiên là điều tuyệt vời cho sự phát triển trí tuệ của trẻ. Trẻ có thể nghịch nước, chơi cát, nghịch bùn. Không nên sợ bẩn bởi vì thông qua những hoạt động với thiên nhiên này, đứa trẻ sẽ cảm nhận rất tốt về các thuộc tính của sự vật, hiện tượng. Từ đó, trẻ có thể điều chỉnh hành vi, nhận thức cho phù hợp với thực tế.

Chị vẫn có thể mua các đồ chơi phát triển trí tuệ cho trẻ nhưng cần có người chơi và hướng dẫn trẻ cách chơi. Nếu trẻ chơi một mình, chắc chắn sẽ không được lâu. Còn nếu có người chơi cùng thì chị sẽ có thể phát triển các cách khác nhau với một đồ chơi, giá trị kinh tế và giáo dục sẽ cao hơn rất nhiều!

- Con trai tôi gần 3 tuổi, rất hiếu động, nghịch. Tôi không biết ở tuổi này thì chơi trò chơi gì giúp cháu thông minh hơn (cháu rất hay khóc và đòi mọi thứ xung quanh)? Ngoài ra cháu rất ích kỷ, có đồ chơi là không cho bạn cùng chơi, không cho những người cháu không thích vào nhà. (Nguyễn Hữu Thiệp)

PGS Nguyễn Công Khanh: 3 tuổi, não bộ đã có sự phát triển vượt bậc, đặc biệt là não trước. Đây là vùng não phụ trách tư duy, nên khả năng suy nghĩ của trẻ đến 3 tuổi tiến bộ đáng kể. Cho đến thời điểm trước 3 tuổi, việc giáo dục chủ yếu tập trung vào việc dạy trẻ quan sát, ghi nhớ là chủ yếu, song từ 3 tuổi trở đi cần phải chuyển dần sang giáo dục tư duy, tức là khuyến khích trẻ tự suy nghĩ.

Vào thời kì này, phải cho trẻ chơi những đồ chơi đòi hỏi sự vận dụng đầu óc suy nghĩ. Thích hợp nhất những trò chơi để trẻ tự suy nghĩ, tự lắp ráp, sáng tạo ra những cách chơi, cách khám phá mới, tạo ra đồ vật mới. Ví dụ như bộ đồ chơi gồm các miếng gỗ dẹt hình tam giác, hình tròn, hình vuông bằng các màu khác nhau (xanh, đỏ, vàng...) là rất bổ ích. Trẻ thường thích bộ đồ chơi này vì nó có thể xếp thành vô vàn những hình thù khác nhau, tạo ra “thế giới” theo cách suy nghĩ và kinh nghiệm của trẻ. Những miếng gỗ này có thể kích thích tư duy của trẻ, giúp trẻ rèn luyện khả năng quan sát, tập trung chú ý, suy nghĩ và tưởng tượng, sáng tạo... Cha mẹ cần hướng dẫn trẻ xếp thành tàu, xe, chim, vườn thú, công viên…

Trẻ 3 tuổi có đồ chơi thường giấu đi không cho bạn mượn, không cho những người trẻ không thích vào nhà... Đây là những biểu hiện thiếu kỹ năng tương tác nhóm, thiếu kỹ năng giải quyết vấn đề. Cha mẹ hãy tham gia các khoá học về phương pháp giúp trẻ phát triển kỹ năng xã hội để biết cách chơi trò đóng vai, giải quyết tình huống, hợp tác nhóm sẽ giúp trẻ điều chỉnh hành vi tốt hơn.

- Con gái tôi 5 tuổi, tôi có nên cho cháu học tiếng Anh? Những trò chơi gì kích thích khả năng ''thông minh ngôn ngữ'' của cháu? (Nguyên Minh Phượng, 36 tuổi, 228, Thuỵ Khuê, HN)

ThS Trần Văn Tính: Cháu 5 tuổi, cho học tiếng Anh là cần thiết, tuy nhiên cần chú ý một số điểm sau: Học tiếng Anh là quá trình tập nhiễm ngôn ngữ chứ không phải là học các cấu trúc ngữ pháp, câu cú, giống như trẻ người Việt học tiếng Việt một cách tự nhiên nhất. Nên tạo cho bé một môi trường thường xuyên sử dụng tiếng Anh. Ở trường đã dạy thì về nhà bố mẹ cũng nên sử dụng thường xuyên (nếu bố mẹ trả rất nhiều tiền cho con học ở các trung tâm nhưng về nhà chẳng bao giờ nói với con một câu tiếng Anh nào thì hiệu quả cũng không cao). Bố mẹ không bao giờ dùng tiếng Anh nhưng luôn bắt con học cũng là điều khó với trẻ.

Trò chơi phát triển khả năng thông minh ngôn ngữ có rất nhiều như cho bé kể chuyện theo tranh (đưa ra bức tranh có khả năng tạo truyện và yêu cầu trẻ kể một cách đa dạng), kể chuyện tự do theo chủ đề (như ngày 20/10 là ngày phụ nữ Việt Nam, con sẽ kể câu chuyện gì cho mẹ nghe), kể chuyện tiếp biến (người lớn kể một phần câu chuyện và dừng lại cho trẻ kể tiếp), sử dụng ngôn ngữ trong các tình huống có vấn đề (khi con chào người khác, họ không chào con thì con sẽ nói gì; khi bạn đánh con, con sẽ nói gì với bạn?).

- Con tôi 7 tháng tuổi. Nếu thay vì các trò chơi và đồ chơi, người lớn ôm ấp vỗ về và chơi với bé nhiều hơn thì có tốt hơn việc cứ mua đồ chơi và để cháu chơi một mình không? (Hong Nhung, 30 tuổi, Ha Noi)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Con chị đang ở giai đoạn rất cần tình yêu thương, vỗ về. Việc chị tiếp xúc một cách đầy cảm xúc với con thông qua việc nói chuyện, nâng niu, xoa bóp có ý nghĩa vô cùng quan trọng với sự lớn lên của đứa trẻ, đặc biệt là phát triển thế giới cảm xúc giữa trẻ và người lớn. Trẻ ở độ tuổi này chưa có nhu cầu nhiều về thế giới đồ chơi nhưng người lớn sẽ tăng dần thế giới đồ chơi đến với trẻ về mặt số lượng và chất lượng. Đồ chơi đối với trẻ ở giai đoạn này chỉ là phương tiện, là cầu nối quan hệ giữa bé và người lớn. Không nên để trẻ chơi một mình nhiều bởi vì đây là giai đoạn kích hoạt của sự phát triển ngôn ngữ. Cho nên, trẻ cần có môi trường ngôn ngữ, môi trường giao tiếp. Việc khám phá thế giới đồ vật để tăng sự phát triển trí tuệ sẽ ở vào giai đoạn sau một tuổi.

- Do điều kiện cá nhân nên tôi ít có thời gian cho cháu ra ngoài chơi các trò vận động. Vậy anh chị có thể hướng dẫn một số trò chơi vận động có thể thực hiện tại nhà không? Con tôi năm nay 5 tuổi. (Hoàng Thanh Hải, 32 tuổi, Hà Nội)

PGS Nguyễn Công Khanh: Đối với trẻ con, không gian vận động rất quan trọng. Trẻ luôn có nhu cầu được vận động. Tuy nhiên, nếu cha mẹ không có thời gian đưa trẻ ra ngoài thì có thể tăng cường tối đa các trò chơi vận động tại chỗ trong một khoảng không gian hẹp. Chẳng hạn, mẹ và con cùng nhảy theo một điệu nhạc mà trẻ thích, cùng chơi trò giới thiệu chương trình, cùng lắc mông, xoay cổ tay, giậm chân, chơi trò nhảy bật, chụm chân vượt qua chướng ngại vật như cái ghế; hoặc nhảy qua một cái hào tự tạo là những đường vẽ trên nền nhà. Những trò chơi vận động khác như đi một chân trên những ô vuông bỏ cách, nhảy chụm chân vượt qua các ô vuông... cũng đều rất tốt cho trẻ. Cũng như vậy, có thể treo những quả bóng bay cao hơn trẻ khoảng 20-30 cm rồi yêu cầu trẻ nhảy lên đập bóng. Cũng có thể mua các trò chơi bóng rổ gắn lên tường, mẹ và con cùng tung bóng vào rổ, hoặc ném bóng vào tường bật ra giơ tay bắt... Tất cả những trò chơi này đều rất tốt cho sự phát triển thể chất, đặc biệt là tăng chiều cao.

Bên cạnh đó, người lớn cùng chơi, đặt câu hỏi ngầm lồng trong đó những tình huống tư duy đòi hỏi trẻ phải suy nghĩ, xử lý giúp kích hoạt trí tuệ. Cũng vậy, cha mẹ có thể tổ chức thành các cuộc thi để tăng hứng thú, thời gian giải lao giữa các vận động là trò chơi phát triển trí thông minh. Tốt nhất là cha mẹ nên tham gia những khóa học về phương pháp chơi cùng trẻ để biết phương pháp chơi phù hợp và tốt nhất cho sự phát triển. Hiện những khóa học như thế này đang được Trường mầm non Hoàng Gia tổ chức.

- Con gái chồng em 4,5 tuổi, đang ở với mẹ ruột. Cháu thường ở nhà coi hoạt hình hoặc chơi một mình! Cháu rất lanh lẹ, thông minh nhưng khi chơi cùng các bạn cùng lứa thì có biểu hiện như không cho bạn dùng đồ chơi chung, ngại cái trò như cầu tuột vì đông bạn nhỏ cùng chơi, xem TV thì bắt cả nhà theo ý mình. Em cho đó là biểu hiện của ích kỷ! Làm thế nào để hạn chế thưa anh chị? (Nga, 29 tuổi, Hồ Chí Minh)

ThS Trần Văn Tính: Cháu có biểu hiện ích kỷ, nhưng điều này không phải là bản chất mà do điều kiện chăm sóc và nuôi dưỡng cháu tạo nên. Khi đứa trẻ ở nhà một mình, chơi một mình thì các kỹ năng xã hội sẽ bị mất dần đi như cách giao tiếp, cách chia sẻ, hợp tác... Vì vậy khi đặt vào các mối quan hệ giao tiếp khác thì trẻ không có khả năng thích nghi, nên có những biểu hiện như chị nói. Cách tốt nhất là gia đình nên cho cháu tham gia các quan hệ xã hội, giao tiếp với mọi người, tập biết cách chia sẻ trong cộng đồng gia đình và xã hội. Khi giao tiếp, trẻ sẽ phát triển trí tuệ cảm xúc như nhận biết, hiểu cảm xúc của người khác, tự điều chỉnh được cảm xúc bản thân cho phù hợp với hoàn cảnh và biến những cảm xúc đó thành trí tuệ.

- Con trai tôi 6 tuổi, rất hiếu động và thích chơi với các loại đồ điện. Cháu luôn tháo các loại ô tô đồ chơi ra để lấy mô tơ, sau đó lấy dây điện để đấu mô tơ vào cho chạy… Vậy tôi phải chơi với cháu theo hướng nào? (Hoàng Duy Thế)

PGS Nguyễn Công Khanh: Con chị hiếu động, thích các trò chơi với các loại đồ điện, tháo lắp ô tô..., điều này ẩn chứa các khả năng sáng tạo. Vấn đề là tăng cường đặt cho trẻ những câu hỏi (tại sao, làm vậy để giải quyết vấn đề gì, con đã khám phá ra điều gì?...) để trẻ suy nghĩ, chia sẻ ý tưởng với cha mẹ và nói ra nhưng ý tưởng của mình, giải thích cho cha mẹ biết.

Người lớn có thể dựa theo sở thích và sự lựa chọn trò chơi của chính trẻ để gợi ý tổ chức lại cách chơi…ngầm đưa ra những tình huống, lồng vào đó những nhiệm vụ đòi hỏi trẻ tập trung chú ý, học cách quan sát, ghi nhớ, học cách suy nghĩ, lý giải vấn đề…, nhờ đó kích hoạt tư duy sáng tạo.

- Con trai tôi 9 tháng tuổi, rất nghịch. Cháu bò rất nhanh, biết "bye bye" khi chia tay, biết sợ khi bố mẹ quát nhưng rất lười ăn và còi, hiện chỉ nặng 8 kg. Cháu nhà tôi có phát triển bình thường không? Cháu có thể chơi trò gì để phát huy trí tuệ? (Mai Thị Hà, 27 tuổi, Hoàng Mai, Hà Nội)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Về mặt trí tuệ thì tôi nghĩ chắc là cháu bình thường. Ở lứa tuổi chín tháng, chị đã bắt đầu có thể mở rộng dần thế giới đồ vật cho trẻ nhưng không thể thiếu quan hệ giao tiếp hằng ngày giữa trẻ và người lớn. Để trẻ phát triển trí tuệ tốt, chị phải dành nhiều thời gian cho con trong giai đoạn này. Hãy chơi cùng con mọi lúc có thể. Có thể hai mẹ con cùng chơi với nhau quả bóng, cùng chơi xếp hình... Trong quá trình chơi, chị hãy luôn sử dụng ngôn ngữ tích cực để giao tiếp với cháu. Chị hãy khuyến khích cháu lắng nghe, gây sự chú ý và cảm nhận các sắc thái, cảm xúc thông qua những ngữ điệu của ngôn từ, thông qua sự biểu cảm của khuôn mặt. Việc cháu có nhận biết được chính xác hay không chính xác về thuộc tính của vật nào đó mà chị muốn dạy, điều đó không quan trọng ở độ tuổi này mà quan trọng hơn là chị nuôi dưỡng các cảm xúc tích cực của bé. Và như thế là sự chuẩn bị tốt nhất cho sự phát triển trí tuệ ở giai đoạn tiếp theo.

- Con gái em 18 tháng tuổi. Có thể chơi những gì để rèn luyện trí thông minh? (Nguyễn Hồng Thương)

PGS Nguyễn Công Khanh: Con gái chị được 18 tháng. Đây là thời kỳ thích hợp để giúp trẻ học nói. Mọi ưu tiên cần tập trung dạy bé học nói. Cha mẹ thường xuyên trò chuyện với trẻ, khuyến khích trẻ nói nhiều như có thể. Thời điểm này trẻ nên được nghe kể chuyện, được đọc thơ và tập hát nhiều như có thể.

Trẻ ở giai đoạn này có thể tham gia các trò chơi gọi tên các con vật, đồ vật quen thuộc xung quanh trẻ (ví dụ: đây là con gì, đây là cái gì?). Thường xuyên chơi trò nhận biết các bộ phận của cơ thể như trò chơi mũi/mồm, tai ở đâu; chơi các trò nhận biết và gọi tên các con vật qua đặc điểm, trò chơi nhận biết màu sắc, hình dạng, vị trí kích thước… Trẻ tuổi này thích được người lớn sai, ví dụ yêu cầu lấy hộ các đồ vật, để tạo xúc cảm tích cực và yêu cầu trẻ gọi tên và nhắc đi nhắc lại tên các đồ vật, con vật.

Chơi với con để giúp trẻ phát triển trí tuệ đòi hỏi cha mẹ phải sáng tạo, luôn căn cứ trên phản ứng của trẻ để điều chỉnh cách chơi và thay đổi cách chơi.

- Con trai tôi vừa tròn 2 tuổi. Cháu chỉ biết nói được mỗi từ "ạ", nhưng có thể hiểu được và làm theo lời bố mẹ nói, như con đi lấy cho mẹ cái remote, hoặc con bật quạt. Anh chị có thể tư vấn cho tôi nên mua đồ chơi loại nào và ở đâu để cải thiện tình trạng chậm nói của con? (Lê Linh, 30 tuổi, Q.Bình Thạnh, TP HCM)

ThS Trần Văn Tính: Cháu 2 tuổi mới chỉ biết nói từ "ạ" là chậm ngôn ngữ so với độ tuổi. Khi được 18 tháng, trẻ đã nói được các từ đơn như ông, bà, bố, mẹ... Chính vì vậy gia đình cần quan tâm đến việc phát triển ngôn ngữ cho bé. Việc cải thiện tình trạng chậm nói của con phụ thuộc rất lớn vào cách dạy trẻ. Gia đình nên làm một số bài tập sau: Đưa các hình ảnh đơn giản về con vật, đồ vật... và dạy cho bé từng từ một, gọi tên từng đồ vật một; giúp bé gọi tên các bộ phận trên cơ thể, chỉ vào các hình để bé gọi tên, đặt tên. Điều quan trọng là cha mẹ nên tăng cường giao tiếp, trò chuyện với con bất cứ khi nào, tăng cơ hội cho trẻ giao tiếp với các bạn khác... Trao đổi với giáo viên để giúp trẻ giao tiếp thường xuyên. Tuy nhiên, gia đình cũng không nên nôn nóng, thất vọng khi trẻ chưa làm được như mình muốn mà hãy động viên, khen thưởng, khích lệ trẻ.

- Em có một cháu trai 5 tháng tuổi. Hiện cháu rất thích các vật có màu sặc sỡ và di động. Cháu cũng thích nghe nhạc và các tiếng động lạ cũng hay làm cháu chú ý. Các chuyên gia tư vấn cho em nên cho cháu chơi đồ chơi gì và chơi với cháu như thế nào để có thể giúp cháu phát triển trí thông minh. (Nguyễn Thị Thu Hảo)

PGS Nguyễn Công Khanh: Các đồ chơi thích hợp cho trẻ 5 tháng cần có nhiều màu sắc, ví dụ các quả bóng nhựa, bóng bay, búp bê các con vật nhiều màu sắc, đồ chơi lúc lắc phát ra âm thanh... Tránh các đồ chơi sắc nhọn.

Cách tổ chức các trò chơi thích hợp tuổi này là treo trước mặt trẻ những quả bóng xanh đỏ, để khích thích trẻ nhìn, đung đưa các quả bóng…để quan sát các phản ứng thích thú hay không thích thú của trẻ. Có thể lấy khăn phủ lên các đồ chơi nhiều màu sắc để chúng biến khỏi tầm nhìn của bé trong chốc lát nhằm thăm dò phản ứng… Hãy cho bé nghe nhiều bản nhạc nhẹ. Mẹ dành nhiều thời gian nói chuyện với bé để kích hoạt phát triển ngôn ngữ nói trong tương lai.

- Cháu nhà em 3 tuổi, bị đánh giá là chậm phát triển ngôn ngữ. Nếu sau nàu cháu nói được bình thường thì về mặt phát triển trí tuệ có bị chậm phát triển theo không? (Khoi Tran, 36 tuổi, HCM)

PGS Nguyễn Công Khanh: Giai đoạn phát triển ngôn ngữ tối ưu nằm trong khoảng 2-3 tuổi. Nếu sau giai đoạn này trẻ có dấu hiệu chậm phát triển ngôn ngữ thì ít nhiều đều có ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ ở các giai đoạn sau, bởi vì ngôn ngữ là vỏ tư duy giúp trẻ hình thành các khái niệm. Trên cơ sở các khái niệm, trẻ sẽ có nhiều cơ hội để phát triển trí tuệ. Tuy nhiên, nếu cha mẹ tăng cường tối đa kích hoạt ngôn ngữ và sau 3 tuổi, trẻ dần dần phát triển ngôn ngữ nói giống như trẻ bình thường (trước 5-6 tuổi) thì mức độ ảnh hưởng có thể không đáng kể. Khó có thể nói mức độ ảnh hưởng cụ thể lên con của chị như thế nào. Tốt nhất chị nên tìm gặp các chuyên gia tâm lý trẻ em để được thăm khám, chẩn đoán và được hướng dẫn các phương pháp giúp trẻ phát triển ngôn ngữ.

- Cháu nhà tôi được 5 tuổi, rất thích chơi các trò chơi trên vi tính. Vậy lứa tuổi cháu nên sử dụng bao nhiêu thời gian trên vi tính và khoảng cách như thế nào thì không ảnh hưởng đến mắt cũng như sức khoẻ? (Hoàng Anh, 33 tuổi, Hải Phòng)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Có lẽ hầu hết mọi trẻ con, thanh niên và người lớn rất thích các trò chơi trên vi tính. Bản thân trò chơi có ý nghĩa của nó. Tuy nhiên, vì nó mà chúng ta lại có thể mất đi cơ hội cho sự phát triển của các mặt nội dung tâm lý khác thì điều đó thật tệ hại. Ngoài ra, chúng ta lại có thể mất đi các cơ hội giao tiếp, phát triển cảm xúc, cơ hội để thành một con người theo đúng nghĩa. Việc hạn chế chơi trên vi tính là điều cần thiết. Thứ nhất là để tránh cho trẻ mất sự giao tiếp với xã hội, với con người. Thứ hai, tránh cho trẻ bị tổn thương về mắt. Chỉ nên cho cháu một ngày chơi khoảng hai lần, mỗi lần mươi mười lăm phút, không nên để chơi quá lâu cùng một lúc. Khi chơi, anh chị nên để một ngọn đèn nhỏ phía sau lưng của bé và ngồi cách màn hình khoảng chừng 70 cm.

- Làm thế nào để trẻ ham học và yêu thích đến trường, bởi có quá nhiều thứ (điện tử, phim hoạt hình, đồ chơi...) cuốn hút trẻ chơi hơn là học? (Lê Thanh Trúc)

PGS Nguyễn Công Khanh: Muốn trẻ ham học, yêu thích đến trường thì trước hết cô giáo phải hấp dẫn trẻ. trường học phải vui. Đến trường trẻ được khuyến khích tự do thể hiện, tích cực tương tác với các bạn, không bị áp đặt, không cảm thấy mất an toàn, ...

Các chương trình học mẫu giáo và 2 năm đầu ở cấp tiểu học cần được thiết kế dựa trên nguyên tắc trò chơi, giáo viên phải tiếp cận dạy học kiến tạo, tích cực hoá người học. Trẻ cảm nhận được sự tôn trọng, công bằng. Trẻ được giao nhiệm vụ tham gia vào các hoạt động nhóm nhiều như có thể, tham gia tối đa vào các hoạt động dã ngoại, khám phá thế giới xung quanh. Ví dụ sau mỗi bài học vần Tiếng Việt, học toán, trẻ được tham gia các trò chơi tìm hiểu, phát hiện các mối liên kết, so sánh các đặc điểm, giải quyết tình huống, tưởng tượng, liên tưởng sáng tạo. Thông qua trò chơi, trẻ phát hiện “thế giới”. Có thể dùng quy tắc trò chơi để giúp trẻ điều chỉnh hành vi. Các tình huống chơi, mục đích chơi cần được lồng ghép vào trong tiết học, giờ nghỉ giải lao, các hoạt động câu lạc bộ, ngoại khoá… nhằm đến phát triển khả năng suy luận nhân quả, suy luận đối lập, suy luận sáng tạo.

- Cháu trai nhà tôi 9 tháng tuổi. Các đồ chơi xúc xắc, thú nhỏ cháu không có hứng thú. Cháu thích chơi mò mẫm những đồ vật trong nhà có nút bấm như bàn phím hoặc chuột vi tính trong nhà. Tôi xin hỏi nên cho chơi những đồ chơi như thế nào để phát triển thể chất và trí tuệ? (Nguyễn Thu Thủy, 27 tuổi, Cầu Giấy - Hà Nội).

ThS Trần Văn Tính: Với bé trai 9 tháng tuổi, việc đi xung quanh nhà tìm cái này cái kia, để cái này, cái khác là sự phát triển hoàn toàn bình thường bởi trẻ muốn khám phá thế giới bên ngoài. Để giúp bé phát triển trí tuệ và thể chất tốt, gia đình nên làm một số việc như giúp bé tập xếp các khối gỗ với nhau, tập vẽ (chỉ cần biết cách cầm bút), tập chuyển các đồ vật nhỏ qua hai tay, cầm thìa, đồ chơi... Điều này sẽ giúp trẻ phát triển "vận động tinh" rất tốt. Gia đình cũng nên cho bé tập tự đứng lên ngồi xuống, tập đi... (tuy nhiên không bắt ép trẻ phát triển sớm), những việc này giúp trẻ phát triển vận động thô.

Về ngôn ngữ, nên dạy cho cháu tập nói từng từ đơn giản nhưng cố gắng chính xác như "bà, mẹ"... giúp bé phát triển ngôn ngữ tốt hơn. Dạy cho bé tập thể hiện ý mình khi muốn làm một điều gì đó.

- Tôi định tìm kiếm khả năng của con bằng cách cho cháu tham gia các hoạt động hằng ngày, tiếp cận và thử thực hành. Ví dụ như theo dõi cuộc sống của kiến qua kính lúp; xem các vì sao qua kính thiên văn; dùng máy ảnh chụp và ghi lại thành sưu tập của cây cỏ, đi tham quan... Nhưng tất cả chỉ làm cho cháu vui sống hơn và mở rộng được kiến thức chứ chưa tìm được lĩnh vực nào cháu thực sự say mê. Cháu mới học lớp 1. Vậy theo các chuyên gia, làm như thế có sớm? (Nguyễn Thúy Hòa)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Chị đã suy nghĩ rất đúng rằng muốn phát hiện con có năng khiếu gì nên cho con tham gia vào các hoạt động khác nhau. Nhưng không dễ dàng gì để nhìn thấy ngay năng khiếu của trẻ nếu chỉ một hai lần đi tham quan, thậm chí cả hứng thú nữa. Cách thức thì đúng rồi nhưng các hoạt động này bắt đầu vào độ tuổi nào? Chúng ta hoàn toàn có thể bắt đầu từ lúc trẻ còn nhỏ, tuy nhiên mức độ hoạt động sẽ khác nhau. Hơn nữa để phát hiện ra thiên hướng của trẻ thì cần có con mắt của nhà chuyên môn và có thể thông qua trắc nghiệm. Điều đáng nói là những phát hiện ban đầu này cũng có thể biến đổi do hoàn cảnh cũng như giáo dục, chính vì vậy phải có những biện pháp củng cố và duy trì. Tuy nhiên với trẻ nhỏ, hãy đầu tư cho con phát triển toàn diện, trang bị cho con một phông nền tốt, trên nền đó con sẽ phát triển toàn diện lẫn thiên bẩm của mình.

- Có nhiều phụ huynh cho rằng đồ chơi bằng gỗ sẽ an toàn và giúp trẻ phát triển trí thông minh tốt hơn bằng nhựa, có đúng không? (Hoang Thu Lan, 32 tuổi, Trung Yen - Ha Noi)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Chưa thể khẳng định điều này vì gỗ có nhiều loại và nhựa có nhiều loại. Nếu chúng ta mua đồ chơi có địa chỉ thì chất liệu đã được đảm bảo và an toàn cho sức khỏe của trẻ. Quan trọng hơn là chúng ta lựa chọn đồ chơi an toàn về chính kiểu dáng của đồ chơi ấy. Hơn nữa, tùy thuộc và độ tuổi nào của con thì mua đồ chơi cho phù hợp với sự an toàn ấy.

- Nhiều người cho rằng biết dùng tiền càng sớm thì bé càng giỏi. Con em đã 7 tuổi mà chưa biết cách dùng tiền, vợ chồng em cũng không có bé xài tiền. Điều này có ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ của bé không? (Nguyen Thi Huyen, 30 tuổi, Quan Tan Phu,Thanh Pho Ho Chi Minh)

PGS Nguyễn Công Khanh: Vấn đề biết sử dụng tiền hay không khi trẻ còn ở lứa tuổi lên 7 không ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển trí tuệ, nếu như cha mẹ biết các phương pháp giáo dục trẻ thông qua trò chơi để học cách tính toán, cách sử dụng các con số. Chẳng hạn, trò chơi phát hiện các quy luật liên hệ trong trật tự số: Sau 1, 3, 7... sẽ là gì. Cha mẹ không nhất thiết phải dạy trẻ biết tiêu tiền ở lứa tuổi này. Tuy nhiên, nếu trẻ sống trong những gia đình mà cha mẹ làm kinh doanh, được tiếp xúc với tiền sớm thì việc dạy trẻ cách sử dụng tiền cũng có những lợi ích nào đó. Tuy nhiên, nếu trẻ biết sử dụng tiền thì cha mẹ phải có phương pháp để kiểm soát trẻ tiêu tiền như thế nào cho có ích, khuyến khích trẻ tiết kiệm tiền để mua sách vở, đồ chơi mà mình thích và cam kết sử dụng chúng một cách có ích nhất.

- Bé nhà tôi được 14 tháng, rất nhút nhát, hễ nghe tiếng động mạnh là giật mình, gặp người lạ bé hay khóc. Bé không theo ai ngoài bố mẹ. Tôi cũng thường xuyên cho bé đi chơi, và rủ bạn cho bé chơi cùng nhưng bé vẫn nhát. Tôi sợ khi bé đi trẻ sẽ dễ bị shock. Xin chuyên gia tư vấn tôi nên chơi trò chơi gì và làm gì để bé đỡ nhát. (Nguyễn Thu Hằng)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Sự rèn luyện để có kết quả đòi hỏi phải có thời gian, không thể biến bé từ đứa trẻ nhút nhát thành bạo dạn tự tin trong một sớm một chiều. Cách chị làm là đúng, tức là cho cháu ra chỗ đông người nhiều hơn, cho bạn bè của con đến chơi nhà và ngược lại. Việc cháu hay sợ những âm thanh to ồn ào, điều đó để thấy cháu rất nhạy cảm với tác động từ môi trường, lớn dần cháu sẽ đỡ hơn thôi.

Để đỡ nhút nhát, cần làm cho cháu tự tin và có cảm giác an toàn ở bất cứ đâu, đặc biệt không để cháu bị đột ngột tiếp xúc với mọi sự lạ lẫm cho dù đó là người lạ hoàn cảnh lạ... Sự sợ hãi này sẽ để lại dấu ấn cảm xúc mạnh mẽ khiến cháu càng trở nên sợ hãi và nhút nhát. Nhưng vì cháu mới 14 tháng tuổi nên việc chơi các trò chơi đặc thù có thể còn hơi sớm. Vậy nên anh chị chỉ cần tạo môi trường cho cháu và hình thành khả năng độc lập thông qua hoạt động chơi với thế giới đồ chơi của cháu.

- Mỗi lần chơi cùng, bé có vẻ bị áp lực, luôn bảo bố mẹ tránh ra, không nghe hướng dẫn, chỉ làm theo ý của bé. Khi nào xong bé khoe thành tích, mặc dù chúng tôi luôn khích lệ nhưng chỉ được 1 lần là bé không thích chơi nữa. (Hoang Thu, 34 tuổi, Tp. Ho chi minh)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Có những trẻ không muốn để người khác biết quá trình đi đến kết quả của một hành động bởi vì bé cũng muốn tạo sự bất ngờ nào đó cho người lớn xung quanh. Tuy nhiên, ở đây cũng có thể là do anh/chị chưa biết cách cùng chơi, cùng chia sẻ; bởi vì khích lệ cũng chỉ là một cái kỹ thuật nhỏ còn chơi như thế nào để trẻ chấp nhận mình vào cuộc chơi nhằm tăng ảnh hưởng giáo dục đối với trẻ thì cũng cần phải học.

- Con trai tôi hơn 3 tuổi, cháu hỏi suốt ngày là mẹ ơi cái gì đây, cái gì kia, nhưng hầu như không bao giờ hỏi tại sao. Xin các chuyên gia cho biết đó có phải là do tính cách của từng trẻ không? (Doan Hoa, 31 tuổi, Thanh Xuân, Hà Nội).

ThS Trần Văn Tính: Hỏi cái gì đây, cái gì kia có nghĩa là trẻ đang muốn tìm hiểu thế giới xung quanh để thỏa mãn nhu cầu hiểu biết của mình. Đây là một điều tốt. Vấn đề ở đây là cha mẹ hoặc người lớn giải thích quá nhiều đến mức độ mệt mỏi và quát mắng trẻ. Việc trẻ đặt câu hỏi cái gì cũng gần đồng nghĩa với việc hỏi tại sao lại như vậy và buộc người lớn phải giải thích. Một trong những cách hữu hiệu để trả lời câu hỏi này là đặt câu hỏi ngược lại "theo con đó là cái gì?". Người lớn chúng ta không trả lời tất cả các câu hỏi này mà nên cùng trẻ trả lời. Điều này giúp trẻ phát triển khả năng tư duy, sáng tạo hơn trong cách giải thích. Nếu câu hỏi khó, cha mẹ nên gợi ý cho trẻ trả lời. Tuy nhiên, việc gợi ý cần dựa vào mức độ phát triển của độ tuổi về tâm lý chứ không phải theo quan điểm của người lớn, và hãy luôn động viên trẻ tự tìm câu trả lời cho chính mình.

- Làm thế nào để khi trẻ lớn lên có ý thức và có tấm lòng nhân ái? (Tran Tuyet Nhung, 30 tuổi, Vung Tau)

PGS Nguyễn Công Khanh: Lứa tuổi mầm non là giai đoạn tối ưu để phát triển xúc cảm, phát triển các quan hệ gắn bó, phát triển các kỹ năng xã hội, chẳng hạn đồng cảm, chia sẻ, biết quan tâm đến người khác. Trẻ cần được lớn lên trong một môi trường giàu tình yêu thương, giàu các tương tác xúc cảm, được dạy các trò chơi phát triển trí tuệ cảm xúc, chẳng hạn nhận biết cách khuôn mặt buồn, vui, tức giận, tưởng tượng và kể các câu chuyện sau khi được xem các bức tranh có các nhân vật thể hiện sự tức giận, sự sợ hãi... Hoặc một bức tranh trẻ tặng hoa cô giáo rồi trao đổi cùng trẻ, đặt câu hỏi, và giúp trẻ xây dựng thành một câu chuyện có logic phù hợp với nội dung bức tranh.

- Cháu nhà tôi 4 tuổi, có thể nói khá nhiều từ, biết đếm số chính xác, biết phân biệt các hình thể, biết nhận dạng và nói các ngón tay khác nhau. Tuy nhiên cháu không thể ghép các từ thành câu và do đó thường bị lép vế so với các bạn khác trong lớp do không thể diễn giải được ý nghĩ. Vậy chúng tôi phải làm sau đây? (Lê Đạt, 32 tuổi, Q7 TP.HCM)

ThS Trần Văn Tính: Việc cháu có những khả năng trên chứng tỏ về trí thông minh là rất tốt. Tuy nhiên cách thể hiện lại gặp khó khăn. Đây là các vấn đề về kỹ năng xã hội của trẻ. Có những người tuy rất thông minh nhưng không thể hiện được cái thông minh của mình đều do thiếu kỹ năng xã hội. Cách tốt nhất là giúp cho bé tập thể hiện những gì mình muốn nói bằng các trò chơi như trò MC (người dẫn chương trình, bố mẹ anh chị là khán giả, để bé tập thể hiện những gì muốn nói), trò chơi thuyết trình (bé vẽ một bức tranh và giải thích bức tranh đó là gì, ý nghĩa của nó).

Cha mẹ cũng nên tập cho con kể chuyện và đặt các câu hỏi về tình huống của truyện... Với những cách làm như vậy sẽ giúp con chị tự tin và sử dụng ngôn ngữ được tốt nhất.

- Con trai tôi 22 tháng tuổi, cao 88 cm và nặng 15 kg. Như vậy cháu có thừa cân không? Cháu rất hay bắt chước người lớn làm việc. Cháu cũng dùng xẻng (loại nhỏ) để xúc đất đổ vào chỗ khác hay lấy bình để tưới cây, có khi là cả chó mèo cũng bị cháu phun nước vào. Nhà tôi hay đun nấu bằng than nên cháu rất thích nghịch gắp than. Vậy việc chơi đất cát hay gắp than như thế có làm cháu phát triển trí tuệ không? Tôi sợ cháu bị dây bẩn nên cũng hay hạn chế cháu không cho nghịch lâu. (Nguyễn Mạnh Cường)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Với sức khoẻ như vậy, anh nên cho cháu vận động nhiều hơn và có chế độ ăn hợp lý về thành phần dinh dưỡng. Việc cho trẻ tiếp xúc với thiên nhiên là rất tốt, tuy nhiên anh chị lưu ý sự an toàn và vệ sinh cho cháu. Vệ sinh được hiểu như là yếu tố sức khoẻ. Còn việc “chân lấm tay bùn” thì anh đừng lo ngại. Tất cả mọi trải nghiệm từ cuộc sống, nếu có thêm sự hướng dẫn của người lớn thì đều là những bài học vô giá đối với trẻ.

- Trước khi lên lớp 1 có nên dạy trẻ trước các kiến thức như tính toán ở nhà không? (Nguyễn Thị Nga, 28 tuổi, 79 Bàu cát tân Bình Tp HCM)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Sự chuẩn bị trước có cả mặt lợi và có cả mặt hại. Nếu chúng ta dạy trước kiến thức thì đến lớp trẻ sẽ không muốn học nữa. Nhưng nếu không chuẩn bị trước thì trẻ có thể khó khăn khi tiếp thu kiến thức mới, dẫn đến chán học. Vậy chuẩn bị cho trẻ cái gì, chuẩn bị đến đâu phụ thuộc vào chính trình độ, năng lực và sự tiếp thu của đứa trẻ. Nếu con tiếp thu khá nhanh thì chị chỉ cần chuẩn bị cho con về mặt thái độ, ý thức, tính tuân thủ và một số kỹ năng học tập khác như cách viết bài trên lớp, cách chữa một lỗi sai khi con viết nhầm... mà không cần dạy trước về mặt kiến thức. Còn nếu cháu tiếp thu không nhanh lắm, chị có thể chuẩn bị trước về mặt kiến thức nhưng lại tìm những thí dụ tương tự như những bài trong sách đã có, không nên dạy chính những gì chính xác như trong sách và điều đó duy trì hứng thú học tập cho cháu.

- Con trai tôi gần 5 tuổi, rất thích vẽ. Cháu vẽ say sưa, tô màu rồi cắt những hình vẽ đó ra làm đồ chơi. Cháu vẽ tương đối tốt, tư duy nhạy cảm. Cháu thường đòi mẹ chơi cùng nhưng nhiều lúc tôi không có thời gian tham gia cùng cháu. Mỗi lần bị từ chối, cháu tỏ ra rất buồn. Tôi nên làm gì để phát triển khả năng của cháu và nên chơi với cháu như thế nào? (Thuỳ Linh, 34 tuổi, 200 Nguyễn Sơn)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Cháu buồn là phải rồi vì chị đã từ chối chơi với cháu và thậm chí lại còn từ chối việc động viên, khuyến khích cháu. Muốn con phát triển tốt, bố mẹ phải dành thời gian cho con, không nên phó mặc cho nhà trường. Thời gian của chị không nhiều nhưng nó vẫn còn quý giá hơn rất nhiều so với trẻ được hưởng sự tương tác ở nhà trường. Chị hãy tranh thủ có thể vừa làm mà vẫn vừa chơi được với con bằng cách giao nhiệm vụ, luôn luôn hỏi han, khích lệ và khi nào có kết quả thì trẻ sẽ được chơi với chị. Điều này có nghĩa là chí ít chị cũng cho trẻ hiểu là vào một thời điểm nào đó cháu sẽ được chơi với bố, mẹ hay một ai đó. Chúng ta không thể lấy lý do bận để từ chối nhu cầu chơi của trẻ. Làm như vậy, chúng tôi gọi rằng, là đã lấy cắp cơ hội phát triển của trẻ. Mong chị tìm được thời gian cho con mình.

- Tôi muốn hỏi về cách giúp trẻ tự tin hơn trong cuộc sống. Cháu nhà tôi hiện nay 5 tuổi, đã đi học mẫu giáo từ năm 2 tuổi nhưng đến giờ buổi sáng cháu vẫn tìm cách lấy đủ mọi lý do để xin ở nhà và rất hay khóc nhè trước khi đi học. (Lê Tiến Thìn)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Việc cháu không thích đi học bằng ở nhà không có nghĩa là cháu không tự tin. Có lẽ môi trường học tập chưa mang lại cho cháu niềm vui thích. Có thể ở trường cháu phải tuân thủ nhiều quy định khác nhau, trong khi đó ở nhà thì tự do hơn, ở trường một cô giáo phải chăm nhiều cháu, còn ở nhà một mình cháu được nhiều người chăm.... Tất cả cái đó đã làm cho cháu muốn ở nhà cho dù ở trường có nhiều bạn bè. Hơn nữa trong quan hệ bạn bè lại rất có thể xảy ra nhiều tranh chấp.

Để cháu thích đi học hơn, anh chị cố gắng giúp đỡ cháu giải quyết các vấn đề như đã nêu trên, tìm hiểu nguyên nhân khác nữa.

- Con gái tôi 3 tuổi. Xin chuyên gia tư vấn giúp tôi làm thế nào để quen với việc gọi dạ, bảo vâng, gặp người lớn chào hỏi, và biết nghe lời bố mẹ. (Phan Thanh Phương, 28 tuổi, 123 Nguyễn Trãi, Hà Nội)

ThS Trần Văn Tính: Trẻ bướng bỉnh không chào hỏi người khác là do việc dạy dỗ. Trẻ đã bị tập nhiễm trong môi trường ứng xử như vậy từ nhỏ nên trở thành thói quen (các thành viên trong gia đình luôn nói trống không với nhau thì chắc chắn trẻ cũng học cách nói này, các thành viên luôn không chào hỏi khi đi đâu hoặc giao tiếp thì chắc chắn trẻ cũng không chào hỏi). Vì vậy để cho trẻ có những hành vi như chúng ta muốn như gọi dạ bảo vâng, biết chào hỏi thì bản thân chúng ta cũng phải tập làm điều đó trước mặt con trẻ. Ví dụ khi đưa trẻ về bà, bố mẹ đến đón phải chào ông bà trước khi về và bảo con tập làm theo, đến khi trở thành thói quen thì trẻ sẽ tự chào. Nếu bố mẹ không chào, lúc đó trẻ sẽ cho bố mẹ là hư.

Tuy nhiên, hiện nay một số gia đình lại thích con mình có chính kiến dù bé còn rất nhỏ vì điều này sẽ giúp trẻ biết phân tích, đánh giá giá vấn đề khi trưởng thành. Hãy tạo điều kiện cho bé khẳng định cái tôi của mình một cách đúng nhất.

- Con gái tôi 5 tuổi, càng lớn cháu càng tỏ ra vụng về, hiếu thắng, thích đổ lỗi cho người khác, đặc biệt không hề thích búp bê. Tôi nên chọn trò chơi gì để thích hợp với cháu? (Vương Kinh, 33 tuổi, Tổ 28- P. Dịch Vọng Hậu - Cầu Giấy)

PGS Nguyễn Công Khanh: Trong con mắt người lớn, hành vi của trẻ 4-5 tuổi thường rất vụng về, ương ngạnh, hiếu thắng. Trẻ ở lứa tuổi này thích độc lập, tự mình làm lấy mọi thứ, ít chịu nghe người lớn can ngăn. Trong khi đó khả năng tâm vận động (sự khéo léo) chưa đủ chín muồi. Trẻ lại luôn cần sự thành công để khẳng định đây là những đặc tính thường có ở tuổi mẫu giáo. Cha mẹ cần phải hiểu trẻ, hạn chế tối đa sự phàn nàn chê bai vì điều này dễ làm thương tổn trẻ, làm trẻ mất tự tin thấy mình không có giá trị. Trẻ càng tỏ ra bướng bỉnh, thay vì phàn nàn hãy tìm cách động viên hỗ trợ để trẻ thành công và khen trẻ khi có những hành vi tốt để trẻ tự tin.

Cha mẹ nên chơi những trò chơi đóng vai trong đó có các tình huống người phạm lỗi không nhận lỗi lại đổ cho người khác. Dùng chính tình huống này và quy tắc chơi những xúc cảm nảy sinh, những phát hiện trong quá trình đóng vai là cách tốt nhất để điều chỉnh hành vi của bé. Bé không thích búp bê, không nên ép, hãy tìm hiểu xem bé thích những trò chơi, con vật gì nhất. Từ đó, tổ chức lại cách chơi để trẻ khám phá tích cực trải nghiệm và tương tác với người lớn. Những trò chơi phát hiện các mối liên hệ phân loại sự vật theo đặc tính phát hiện những tình tiết không hợp lý, thừa/thiếu trong một bức tranh có thể kích thích hứng thú của trẻ. Nếu có thể, cho bé tiếp cận với các chuyên gia tâm lý để họ đánh giá những thiếu hụt trong kỹ năng xã hội và xúc cảm của bé, từ đó có tư vấn kịp thời. Cha mẹ cũng nên tham gia các khóa học về phương pháp giáo dục con, đặc biệt là phương pháp giúp trẻ phát triển các kỹ năng xã hội để hỗ trợ bé tốt hơn.

- Con trai tôi 25 tháng tuổi, từ lúc 24 tháng là tôi chỉ cho biết màu sắc nhưng cháu không thích ứng được. Tôi dạy bé màu đỏ là của lá cờ, bao lì xì, các trò chơi có màu đỏ nhiều, còn màu xanh là của lá cây. Cháu chỉ biết chứ không phân biệt được đâu là màu đỏ, xanh. Như vậy có phải cháu chưa đến tuổi để phân biệt màu sắc hay cháu có vấn đề về sự mù màu? Ở tuổi nào mới phân biệt được màu sắc rõ nét? (Nguyễn Hữu My Phương)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Nhận biết về các màu cơ bản là một trong những thuộc tính của vật mà chức năng của thị giác thực hiện. Khả năng nhận biết màu của từng cháu là khác nhau. Có cháu biết sớm hơn, có cháu muộn hơn. Có cháu phân biệt được tốt ở một số màu, một số khác thì không. Để giúp trẻ phát triển màu sắc, chị có thể cho trẻ chơi cùng người lớn trò chơi chọn quả bóng có màu khác nhau, chị giấu đi 1 quả sau lưng, và yêu cầu trẻ đi tìm. Chính sự vận động hứng thú và tính tò mò sẽ giúp trẻ có xúc cảm để học phân biệt màu sắc nhanh hơn rất nhiều.

Trẻ 8 tháng tuổi đã có thể nhận biết màu đỏ. Trẻ thường hướng về những màu sắc có kích thích mạnh, khoảng 20 tháng tuổi trẻ đã có thể phân biệt được từ 2 đến 4 màu tùy theo các trò chơi nhận biết màu sắc hấp dẫn trẻ như thế nào. Cha mẹ có thể hỏi trẻ con búp bê này đi giày màu gì, mặc váy màu gì, con hãy thay váy cho búp bê bằng màu… Những trò chơi như vậy sẽ giúp trẻ nhớ màu tốt hơn.

- Sắp tới, gia đình em định đưa hai cháu (gái 2 tuổi, trai 5 tuổi) đi nghỉ tại Nha Trang, chuyến đi hứa hẹn nhiều điều thú vị, vậy các chuyên gia có thể tư vấn giúp em các trò chơi với trẻ, cụ thể tại bãi biển được không? (Hà Thị Thanh Lê)

ThS Trần Văn Tính: Các bài tập giúp trẻ phát triển trí thông minh thì có rất nhiều, đặc biệt là trên bãi biển. Tuy nhiên, khi dạy trẻ em, chúng ta không chỉ phát triển trí thông minh (IQ) đơn thuần mà chúng ta còn cần phải phát triển trí sáng tạo (CQ), trí tuệ cảm xúc (EQ) và các kỹ năng xã hội cho trẻ.

Trên bãi biển, chúng ta có thể chơi trò chơi xây nhà theo chủ đề. Ví dụ xây nhà ở thành phố, xây nhà ở nông thôn. Hãy giúp bé biết xây dựng nhiều kiểu ngôi nhà khác nhau, thiết kế càng đa dạng càng tốt, khuyến khích động viên để trẻ thiết kế và đặc biệt yêu cầu trẻ phải giải thích hợp lý tại sao mình lại xây dựng ngôi nhà như vậy. Điều này sẽ giúp trẻ phát triển trí sáng tạo cao, rèn cho trẻ kỹ năng thuyết trình về sản phẩm của mình. Trò chơi nhận biết và phân biệt các loại âm thanh của các vỏ ốc trên bãi biển cũng rất thú vị, cho trẻ nghe âm thanh từ các vỏ ốc khác nhau và so sánh âm thanh đó giống và khác nhau như thế nào, nó có khác gì với sóng biển. Đố các con tưởng tượng ra một câu chuyện về các con ốc và các con vật khác của biển. Đi qua các hàng đồ lưu niệm, hãy so sánh mầu sắc của các con vật khác và giúp trẻ lý giải tạo sao trẻ lại có mầu sắc như vậy. Buổi tối hãy kể cho con nghe về các câu chuyện và đặt các câu hỏi để trẻ suy nghĩ… Chúng tôi nghĩ rằng có rất nhiều cách chơi giúp trẻ sáng tạo chỉ cần cha mẹ hãy dành thời gian cho con, hãy hiểu về đặc điểm nhận thức của trẻ và cũng cần phải sáng tạo.

- Con trai tôi đang ở tuổi thứ 5. Cháu rất hay nói to, ngay cả khi ngồi ngay cạnh, nếu nói gì là cháu nói to điếc tai luôn. Những lúc đó tôi quát cháu nói bé thôi, cháu lại nói nhỏ rồi lại ngay lập tức nói oang oang lên. Làm cách nào để bảo cháu không nói như vậy nữa? (Vũ Thị Hoàng Yến, 31 tuổi, Số nhà 22 Ngõ 29 Đường Khuất Duy Tiến, Thanh Xuân, Hà Nội)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Có một số trẻ không dễ dàng trong việc điều chỉnh âm lượng của giọng nói. Điều này có thể liên quan tới thính giác mà cũng có thể không. Có bởi vì thường khi thính giác không nhạy cảm thì chúng ta hay nói to hơn bình thường. Không vì nói to có thể là thói quen, và nếu vậy thì có thể điều chỉnh được.

Muốn vậy, chị hãy chơi với cháu những trò chơi như nói thầm. Chị hãy nói rất nhỏ vào tai và bảo cháu hãy nói tin ấy cho một người khác, nói rất nhỏ thôi để không ai nghe thấy... Hãy biến tất cả các mục đích giáo dục ấy dưới dạng trò chơi. Có thể dùng trò chơi bí mật, một tin bí mật sẽ được truyền đi như thế nào và vì sao chúng ta lại phải nói nhỏ để giữ bí mật. Chúng ta cũng có thể trao đổi với cháu về sự bất tiện khi ai đó nói rất to. Thí dụ, chị nói rất to và thử hỏi xem khi mẹ nói to thế con cảm thấy thế nào? Và để cho bé cảm nhận thực tiễn ấy để dần bé sẽ điều chỉnh.

- Làm thế nào để thuyết phục mẹ cháu chơi với bé, nếu như trong đầu cô ấy luôn luôn nghĩ là cứ kệ tự nó lớn? Thường xuyên thay ở chỗ ở của bé trong 1 -2 tuổi đầu đời có thể ích lợi hay không có lợi? (Nguyenhoang Anh, 28 tuổi, Hoang Mai Ha Noi).

ThS Trần Văn Tính: Việc thuyết phục người lớn chơi với bé khi người đó có quan điểm trẻ cần được phát triển hoàn toàn tự nhiên là rất khó. Thay đổi một quan điểm không hề đơn giản, cần có thời gian và phương pháp nhất định. Ví dụ, nếu người mẹ muốn bố chơi với con nhiều hơn, hoặc ngược lại, thì nên tạo điều kiện cho họ có những thông tin về sự phát triển của trẻ nhỏ, ý nghĩa của việc giáo dục trẻ em. Anh có thể gợi ý cho vợ mình tham gia những buổi tư vấn tương tự như hôm nay. Khi tham gia vào các trung tâm giáo dục trẻ em, anh nên đưa chị theo.

Trong 1-2 năm đầu trẻ phải thích nghi với một môi trường quen thuộc mới phát triển tốt được. Nếu vì hoàn cảnh mà phải thay đổi chỗ ở thì gia đình nên tạo những điều kiện ở mới giống hoặc gần giống nơi ở cũ về tất cả các mặt như không gian, đồ chơi, người dạy trẻ... Hiện nay ở Việt Nam đang có hiện tượng trẻ bị thay đổi nơi sống giữa các nền văn hóa khá nhiều khi nhỏ khiến trẻ khó phát triển ngôn ngữ (như bố mẹ chuyển chỗ ở của con từ Việt Nam sang nước ngoài rồi lại trở về theo công tác). Điều kiện môi trường không giống nhau sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của bé, nhất là về ngôn ngữ (có bé 4-5 tuổi mà không thể nói được thứ tiếng nào vì bị rối loạn ngôn ngữ).

- Con trai tôi 8 tuổi, nhưng cháu tỏ ra không chơi, nghịch nhiều mà cháu rất trầm tính mỗi khi về nhà. (Pham Dinh Long, 36 tuổi, Dinh cong hoang hanoi).

ThS Trần Văn Tính: Mỗi một trẻ có những tính cách riêng, vì vậy việc trẻ không chơi không nghịch mà trầm tính cũng là chuyện bình thường. Tuy nhiên việc hiểu trầm tính như thế nào thì cần phải kiểm tra cụ thể bởi các nhà chuyên môn (có một số trẻ mắc bệnh trầm cảm ngay từ nhỏ, cha mẹ chỉ nghĩ đó là đứa trẻ bị trầm tính mà thôi, những trẻ này cần được điều trị cẩn thận). Tuy nhiên, việc trẻ trầm tính, ít giao tiếp cũng cần được quan tâm vì nó sẽ trở thành tính cách, thói quen thu mình trong các mối quan hệ giao tiếp. Điều này không tốt cho trẻ khi trưởng thành.

- Con trai tôi rất thiếu kiên trì, cháu chơi hoặc làm gì như mặc quần không được, lắp máy bay không đúng cháu rất hay cáu bằng cách đập hoặc ném mạnh xuống sàn nhà. Vây vợ chồng tôi phải làm gì đề cháu biết kiềm chế hơn (Đinh Thị Ngoc Điệp, 33 tuổi)

ThS Trần Văn Tính: Tính kiên trì của trẻ cũng cần phải được rèn luyện. Những hành vi trên của cháu chứng tỏ cháu không những thiếu kiên trì mà còn nóng nảy, không kiềm chế nổi cảm xúc của mình. Anh chị cần phải rèn cho cháu thông qua các trò chơi như: tập giữ thăng bằng khi đi trên một đường thẳng; nếu trẻ không đi được một quãng thì cha mẹ không nên mắng mỏ mà hãy động viên, ủng hộ con. Khi cháu nóng nảy như đập, ném đồ vật nào đó, cha mẹ cũng thường phản ứng tương tự như vậy đối với trẻ (mắng mỏ trách phạt). Bố mẹ cho rằng việc làm này sẽ kiềm chế được hành vi của con nhưng thực chất lại làm tăng hành vi hung tính ở trẻ (tiềm ẩn trong trẻ vì trẻ nhỏ hơn bố mẹ nên không dám thể hiện ra ngoài, khi có điều kiện sẽ thể hiện). Trong những trường hợp như vậy, cha mẹ cần nhẹ nhàng dừng hành vi của con và khi con bình tĩnh trở lại thì hãy thảo luận để con hiểu hành vi như vậy có tốt hay không. Với cách làm này tôi nghĩ rằng cha mẹ sẽ dần kiềm chế được hành vi nóng tính của con và giúp trẻ dần điều chỉnh được cảm xúc của mình.

- Bé rất hiếu động, hay bắt xhước, leo trèo như con trai. Em cho bé chơi bán hàng, búp bê... để hạn chế sự hiếu động. Xin tư vấn cách làm bé ngoan và vâng lời hơn. (DUONG HONG ANH, 30 tuổi)

PGS Nguyễn Công Khanh: Bé gái ở tuổi mầm non rất hiếu động, thích leo trèo, chạy nhảy như con trai cũng là điều bình thường. Không nên cấm hoặc buộc trẻ chơi những trò chơi bán hàng, búp bê mà trẻ không thích. Hãy để trẻ tham gia các trò chơi vận động, chơi cùng với trẻ nhưbế những con búp bê/những con vật. Có thể đặt những câu hỏi búp bê có mệt không, con chạy có làm đau búp bê không, búp bê đói chưa? Sử dụng phương pháp bắc cầu từ những trò chơi mạnh thể lực chuyển dần sang các trò chơi trí tuệ như xếp hình, bán hàng, tô tượng. Nếu bạn kiên trì, sau một khoảng thời gian, bé sẽ dần thích cả những trò chơi đặc trưng của các bạn gái.

Muốn bé ngoan hơn, biết vâng lời hơn, hãy sử dụng nhiều trò chơi đóng vai, mượn những câu chuyện giàu xúc cảm, giàu tình tiết cho trẻ diễn kịch, đóng vai và kể lại, đó là cách tốt nhất để giúp trẻ cảm nhận, trải nghiệm các xúc cảm tích cực, dần hình thành những thói quen tốt.

- Làm thế nào để chị 3 tuổi thương và chơi vói em được gần 1 tuổi, vì chị rất hay ganh và đánh em. (Trần Thị Thanh Hương, 30 tuổi, 73/34A Bùi Đình Túy P12, Q Bình Thạnh, HCM).

ThS Trần Văn Tính: Việc chị hoặc anh đánh em cũng giống như đứa trẻ thứ nhất ghen tỵ khi mẹ mang thai và sinh đứa con thứ hai. Trẻ ghen tỵ như vậy hầu như là do người lớn. Thực chất trẻ làm vậy vì muốn bảo vệ sự quan tâm của cha mẹ đối với mình. Trẻ sợ khi có em bé thì bố mẹ sẽ không quan tâm đến mình nữa và nảy sinh sự ghen tỵ, đến mức nào đó sẽ thành hành vi đánh em (trên thực tế hiện tượng này xảy ra tương đối nhiều). Vậy vấn đề cần thiết ở đây là cha mẹ hãy quan tâm đến các con như nhau, không nên thiên vị, đặc biệt nên lôi kéo chị hoặc anh vào việc chăm sóc em. Điều này không những làm cho tình cảm chị em tốt hơn mà còn giúp trẻ trưởng thành hơn.

- Con tôi tròn 4 tuổi rất thích vẽ và tô màu. Cháu được cô giáo nhận xét là vẽ đẹp. Tôi nên làm gì đề phát triển thêm năng khiếu của bé? Cháu nhà tôi rất nhát vì vậy tôi đang có dự định cho cháu đi học tiếng Anh do ngưòi nước ngoài dạy 1 tuần/buổi để cọ xát với môi trường, như vậy có nên không? (Vũ Thị Bích Hiền, 31 tuổi, Hạ đình, thanh xuân, hà nôi)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Ở lứa tuổi mầm non, trẻ có những biểu hiện thiên hướng về một lĩnh vực nào đó nhưng nhìn chung nghệ thuật là một lĩnh vực rất phù hợp để phát triển cho trẻ ở giai đoạn này. Nhưng để phát hiện ra năng khiếu thực sự đòi hỏi có thêm thời gian cùng các hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, hội họa. Điều quan trọng ở lứa tuổi này là chúng ta giúp trẻ thể hiện thế giới nội tâm thông qua các bức tranh. Ý nghĩa của bức tranh quan trọng hơn là bức tranh ấy được vẽ như thế nào. Vẽ đẹp chỉ là yếu tố kỹ thuật, với trẻ cảm xúc là quan trọng cho nên rất tốt khi chị bồi dưỡng thêm thế giới cảm xúc để trẻ thể hiện trong bức tranh của mình. Chị có thể cho cháu tham gia thêm sinh hoạt ở các câu lạc bộ về hội họa.

Đi học tiếng Anh không phải là phương án tối ưu để giải quyết chuyện nhút nhát của cháu. Bởi vì để tăng tính tự tin, chúng ta phải có những cách đặc biệt hơn: tăng giao tiếp của trẻ với người khác; cho trẻ đến chỗ đông người nhiều hơn; giúp cho trẻ hoàn thành được nhiều công việc hơn để trẻ tự tin vào chính mình... Việc học tiếng Anh có thể mang lại sự tự tin nếu giáo viên có những phương pháp tốt nhưng cũng có thể tạo thêm áp lực nếu cháu thấy mình không thành công.

- Tôi có con trai 20 tháng tuổi, rất thích chơi kìm, búa, tua-vít, ô tô, đá bóng. Liệu những trò chơi đó có ảnh hưởng tới nghề nghiệp sau này của cháu không? (Ngo Thanh Hieu, 28 tuổi, Khu liên hợp thể thao Quốc gia)

PGS Nguyễn Công Khanh: Bé trai thường thích những trò chơi xây dựng, khám phá, như vậy con chị thích những đồ chơi như kìm, búa, ô tô, đá bóng đều tốt. Nó thể hiện rõ hứng thú với trò chơi của các bạn trai ở tuổi mầm non. Vấn đề là làm sao khi trẻ chơi những đồ chơi này trẻ học được cách tư duy, cách phân loại phát hiện những thuộc tính, đặc điểm, công dụng của các đồ vật này. Trẻ cũng có thể dùng những đồ chơi này để chơi các trò chơi phát triển trí tuệ như cái gì đi cùng hoặc không đi cùng với những cái khác (chị giúp trẻ xếp những đồ vật cùng loại - búa, kìm, bánh xe, tua-vit... sao cho trong đó có một vật không đi cùng, chẳng hạn, chìa khóa xe, rồi hỏi vé không đi cùng).

Những trò chơi của trẻ thường hết sức đa dạng, trẻ có thể say mê các trò chơi bóng đá nhưng không gì đảm bảo trẻ sẽ trở thành cầu thủ bóng đá. Bởi vì quá trình trẻ lớn lên có rất nhiều yếu tố chi phối ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp của trẻ trong tương lai. Tốt nhất là chị hãy cho trẻ chơi những thứ mà trẻ thích, lồng vào đó những ý đồ chơi, tình huống, câu hỏi ngầm kích hoạt tư duy phát triển khả năng giải quyết vấn đề, tính sáng tạo, trí tuệ cảm xúc.

- Em muốn hỏi một số đồ chơi thich hợp cho con gái 1,5 - 2 tuổi. (Hoàng Thu Minh)

ThS Hoàng Văn Tính: Nhiều cha mẹ khi mua đồ chơi không chú ý đến độ tuổi nên có trẻ chơi thấy chán vì đồ chơi quá đơn giản, hy quá khó. Đồ chơi cho trẻ ở các độ tuổi đều có, anh chị khi mua nên để ý đến tuổi chơi. Là bé gái, anh chị có thể cho trẻ chơi đồ chơi với búp bê như: tạo hình con búp bê với các cảm xúc khác nhau để trẻ đoán, gợi ý đến trẻ trả lời tại sao búp bê lại có cảm xúc như vậy, xếp một vài con búp bê lại với nhau và yêu cầu trẻ kể thành câu chuyện, tập cho búp bê ăn và kể chuyện cho búp bê nghe... Những cách chơi này sẽ giúp được trẻ phát triển tốt trí tuệ cảm xúc, đặc biệt là trí sáng tạo. Với một đồ chơi, chúng ta có thể nghĩ ra rất nhiều cách chơi để giúp trẻ phát triển trí não.

- Con trai em 25 tháng, rất thuận tay trái, ví dụ như cầm bút vẽ, cầm muỗng ăn đều bằng tay trái. Vậy em có nên ép trẻ sử dụng tay phải hay không? Em sợ viết tay trái sẽ ảnh hưởng đến việc học sau này của bé. (Nguyễn Thị Mỹ Phương, 32 tuổi, 54 Trần Hữu Trang, Phú Nhuận, TPHCM)

ThS Trần Văn Tính: Việc trẻ thuận tay phải hay tay trái không ảnh hưởng gì đến sự phát triển trí tuệ và nhân cách của trẻ. Nếu có thể, hãy rèn cho bé thuận cả hai tay càng tốt. Vấn đề ở đây là ở Việt Nam, người thuận tay phải sẽ thuận tiện hơn trong rất nhiều việc, chẳng hạn như đi đường, lái xe... Cũng không nên trừng phạt trẻ như một số bố mẹ vẫn làm, như khi con dùng tay trái thì cầm thước đánh vào tay con, bắt phải dùng tay phải bằng được. Hãy để trẻ phát triển tự nhiên.

- Do điều kiện công tác nên con thứ hai 17 tháng của tôi phải ở quê với ông bà từ khi 14 tháng tuổi. Xin hỏi như vậy có ảnh hưởng đến chỉ số IQ và EQ của cháu không? Trong điều kiện đó, làm sao để phát triển trí tuệ cho cháu? (Vương Kinh, 33 tuổi, Tổ 28- P. Dịch Vọng Hậu - Cầu Giấy)

ThS Trần Văn Tính: Việc gửi cháu sống với ông bà cũng sẽ có ảnh hưởng phàn nào đến đời sống tâm lý của cháu, ví dụ như sự gắn bó tình cảm giữa cha mẹ và con cái sẽ giảm đi (thời điểm này, việc giao tiếp cảm xúc với con của cha mẹ là cực kỳ quan trọng). Tuy nhiên vì điều kiện công tác, anh chị phải gửi con cho ông bà thì nên tạo điều kiện về môi trường tốt nhất, ví dụ về điều kiện sống, điều kiện giao tiếp, tiếp xúc tình cảm với những người thân, điều kiện giáo dục trẻ một cách tốt nhất thì sẽ không ảnh hưởng đến chỉ số IQ và EQ.

- Tôi có cháu trai 26 tháng đang sống ở Séc. Do ở ngoài thì tiếp xúc với tiếng Sec, về nhà bố mẹ nói tiếng Việt nên cháu bị chậm nói dù hiểu cả 2 ngôn ngữ. Cháu có thể bắt chước từng từ một nhưng chưa thể tự nói ra được. Tôi nên làm thế nào? (Hang Nga, 25 tuổi, CH Sec)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Chúng tôi gặp khá nhiều trường hợp như cháu. Nếu chúng ta không tạo ra môi trường thuần khiết về mặt ngôn ngữ, điều đó sẽ khó khăn cho trẻ. Đặc biệt giai đoạn 1 đến 5 tuổi nếu trẻ không có môi trường thuận lợi thì có thể bị mất đi cơ hội phát triển ngôn ngữ. Anh chị xem nếu thời gian cháu đi học nhiều hơn, tiếp xúc với tiếng Sec nhiều hơn thì ở nhà cũng nói tiếng Sec. Điều này rất quan trọng đối với sự phát triển ngôn ngữ và sử dụng ngôn ngữ làm công cụ để tư duy. Đến khi nào cháu đã có khả năng giao tiếp thông thường bằng một ngôn ngữ, lúc đó hãy cho cháu tiếp xúc với một ngôn ngữ thứ hai.

- Có phải những em bé hiếu động thông minh hơn nhưng em bé ngoan không nghịch ngợm? Chế độ dinh dưỡng ảnh hưởng đến trí thông minh của trẻ bao nhiêu phần trăm? (Nguyen Thi Thao, 32 tuổi, Dong Da - Ha noi)

PGS Nguyễn Công Khanh: Cảm nhận của người lớn nói chung thường cho rằng những em bé hiếu động thông minh hơn những em bé quá hiền. Điều này có phần nào đúng bởi vì những trẻ thông minh thường nhận thức rất nhanh, thích khám phá, thích trải nghiệm. Chúng luôn tò mò nghịch ngợm, đấy chính là quá trình thể hiện nhằm khám phá những khả năng của bản thân. Đây là những cơ hội tốt để trẻ phát triển nhanh những năng lực trí tuệ.

Trong khi đó những bé hiền ít có cơ hội khám phá ít trải nghiệm, điều này dẫn đến hậu quả bé trở nên nhút nhát, ít tự tin, ít thấy mình có giá trị. Bé sẽ từ chối các cơ hội tương tác với trẻ khác. Mà chính sự tương tác lại kích hoạt nhiều nhất sự phát triển trí tuệ, nhân cách.

Chế độ dinh dưỡng chắc chắn có ảnh hưởng nhiều ít đến sự phát triển nói chung, trí thông minh nói riêng của trẻ ở lứa tuổi mầm non. Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu nào khẳng định chính xác chế độ dinh dưỡng ảnh hưởng cụ thể là bao nhiêu phần trăm, bởi vì dinh dưỡng chỉ là một trong rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển trí thông minh của trẻ. Nhiều trẻ lười ăn sự phát triển thể chất chưa tốt nhưng lại có trí tuệ rất tốt.

- Con trai tôi 3 tuổi, ở nhà cháu thường không thích bạn bè vào nhà chơi. Chỉ nghe tiếng bạn bè tới cửa là cháu ra đóng cửa lại ngay. Ba mẹ hỏi thì cháu trả lời, chỉ thích chơi với ba, mẹ và ở nhà thôi. Cháu chơi với người cùng lứa tuổi thường không bền, hay gây sự và tranh giành. Xin hỏi như vậy ba, mẹ cháu nên làm gì thì thay đổi được suy nghĩ của cháu. (Phạm Thanh Phương, 30 tuổi, Hà Nội)

ThS Trần Văn Tính: Việc trẻ không thích giao tiếp và tiếp xúc với thế giới bên ngoài mà chỉ tiếp xúc với người trong gia đình hầu như là do trẻ bị "đóng cửa" trong môi trường gia đình. Cháu không được giao tiếp với bên ngoài, chỉ ở trong nhà với bố mẹ ông bà thì chắc chắn sẽ rất hạn chế khi giao tiếp với những người bên ngoài. Nếu trẻ tiếp tục không được giao tiếp như vậy thì đây sẽ là một trong những nguyên nhân trẻ sợ đi học vì trẻ sợ xa gia đình. Vì vậy, gia đình nên cho bé giao tiếp với môi trường xung quanh, bạn bè, người lớn để dần hình thành các kỹ năng giao tiếp xã hội cho bé, tránh sự co mình, tách biệt khỏi xã hội khi trưởng thành. Việc giúp bé giao tiếp sẽ mất rất nhiều thời gian và cần sự kiên trì. Anh chị có thể cho bé tham gia vào nhóm chơi của trẻ khu phố, đi du lịch cùng nhóm trẻ khác, khích lệ, động viên trẻ khi giao tiếp với người khác.

- Con trai tôi rất lười ăn, vậy có trò chơi nào kích thích con ăn ngon miệng (Trần Thị Nhung, 27 tuổi, 195 nghi Tam, Tây Hồ)

PGS Nguyễn Công Khanh: Nhiều trẻ rất lười ăn thường kéo dài giờ ăn từ 1 đến 3 tiếng. Cha mẹ tìm đủ cách chẳng hạn bật phim hoạt hình cho trẻ chơi trò chơi điện tử, kể chuyện... Tuy nhiên, bữa ăn vẫn khó kết thúc trong khoảng 1 tiếng. Việc kéo dài bữa ăn trước hết ảnh hưởng xấu đến hệ tiêu hóa của trẻ bởi vì khoảng cách giữa các bữa ăn bị kéo dài làm trẻ không có cảm giác đói. Trẻ có thể ra điều kiện phải xem hoạt hình phải đọc chuyện mới chịu ăn. Điều này giống như những phản xạ có điều kiện trẻ sẽ kéo dài bữa ăn để được xem hoạt hình hoặc được nghe kể chuyện. Những bữa ăn kéo dài thường làm hỏng men răng dẫn đến nhiều bệnh liên quan đến răng lợi.

Có một số trò chơi kích thích trẻ ăn ngon miệng chẳng hạn trước khi ăn cho trẻ tham gia nấu các món ăn mà mình thích. Trẻ được cùng mẹ "tham gia vào quá trình nấu", được hỏi về mùi vị, được nếm thử... Những trò chơi kiểu này hỗ trợ đáng kể việc ăn của trẻ.

- Chồng tôi rất yêu cháu nhưng không có nhiều thời gian và sức khoẻ để chăm sóc và chơi cùng. Cháu rất quấn mẹ và thường không chơi với bố được lâu. Liệu không được chơi cùng với cả bố lẫn mẹ bé sẽ không phát triển được trí tuệ một cách tốt nhất? Làm thế nào để cho chồng tôi hiểu được tầm quan trọng của việc cần phải dành thời gian và sức lực để chơi với cháu? Cháu 1 tuổi thì phải chơi những trò chơi như thế nào là phù hợp? (Nguyễn Thị Thanh Hiền)

ThS Trần Văn Tính: Việc cha mẹ chơi cùng trẻ mỗi ngày giúp cho trẻ thông minh hơn, giầu tính tương tác, phát triển kỹ năng giao tiếp xã hội cho trẻ và phát triển tình cảm gắn bó với gia đình khi trưởng thành. Nếu cả cha mẹ cùng chơi với trẻ là tốt nhất bởi vì mẹ có cách chơi mang tính nữ giới nhiều hơn còn cha chơi mang tính nam giới nhiều hơn như vậy sẽ giúp cho trẻ phát triển cân đối hơn, tránh nghiêng về một hướng (ví dụ bé trai chỉ chơi với mẹ mà không chơi với bố dễ có tính cách như nữ giới hơn và ngược lại). Cha me nên dành thời gian mỗi ngày để chơi với con. Tuy nhiên, cha mẹ cùng chơi với con phải thống nhất với nhau, tránh việc “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược” khiến trẻ không biết đi theo hướng nào.

Việc làm thế nào để bố chơi với con là chuyện “tư vấn người lớn”. Điều này hơi khó bởi rất nhiều lý do, tuy nhiên, nếu chúng ta không hiểu trẻ em thì khó dành thời gian quan tâm đến trẻ. Vì vậy, bằng cách này hay cách khác chị “tạo điều kiện” giúp chồng biết được những thông tin về nuôi dạy trẻ ví dụ bảo chồng cùng tham gia buổi tư vấn trực tuyến hôm nay chẳng hạn...

Có nhiều đồ chơi phù hợp với độ tuổi và gia đình nên đọc hướng dẫn khi mua đồ chơi cho con, còn các trò chơi cũng nên căn cứ vào độ tuổi để chơi, không nên chơi những trò của độ tuổi lớn hơn nhiều quá.

- Tôi có cháu ngoại 3 tuổi rất thông minh, nhiều khi cháu hay hỏi những câu hỏi tôi không biết trả lời thế nào ,vì vậy tôi muốn hỏi các chuyên gia có những tài liệu nào đẻ tôi có thể tham khảo (Lê Thị Xuân, 33 tuổi, Hoan Kiem Ha noi)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Câu hỏi "tại sao" dường như luôn được đặt ra ở trẻ lứa tuổi mầm non và quả thực rất nhiều phụ huynh gặp khó khăn trong việc trả lời. Trước hết chúng ta phải hiểu vì sao trẻ hỏi: Muốn được quan tâm, được nói chuyện, hỏi để thiết lập quan hệ và sau cùng là hỏi để biết. Việc trả lời không đòi hỏi sự chính xác mà trả lời thế nào để duy trì quan hệ và kích thích những câu hỏi tiếp theo. Tại trường Hoàng Gia, chúng tôi cũng có rất nhiều tài liệu cũng như những buổi nói chuyện về chuyên đề này (Trả lời các câu hỏi Tại sao của bé). Gia đình có thể tham khảo các khóa bồi dưỡng này để có thêm kiến thức trong việc giáo dục và nuôi dạy con trẻ.

- Tôi có con trai 5 tuổi và con gái 1 tuổi. Với cháu trai hiếu động và nghịch ngợm, vào cuối tuần tôi để chơi trong sân vườn với các trẻ khác, tự do đá bóng hoặc trốn tìm. Các buổi tối tôi cho cháu ngồi tập viết chữ khoảng 15 phút theo chương trình mẫu giáo, sau đó ngồi nói chuyện với con về việc học ở lớp, chơi trò Sudoku và cuối cùng là nghe đọc truyện trước khi đi ngủ. Con tôi rất thích nghe bố mẹ đọc hoặc kể chuyện, nhờ vậy vốn từ của cháu khá phong phú và diễn đạt khá tốt những cảm xúc của mình. Với cháu gái, tôi có gắng dành nhiều thời gian trò chuyện, hát cho con nghe, nhìn các sự vật và gọi tên, lăn bóng qua lại với con, chơi ú oà.... Cách dạy như vậy đã đúng chưa? (Nguyễn Thị Thanh Hiền)

ThS Trần Văn Tính: Chúng tôi thấy việc chị dạy cháu như vậy là tốt. Tuy nhiên, chúng ta cần quan tâm đến cách chơi, cách dạy trẻ như thế nào để trẻ cảm thấy tự tin, sáng tạo và say mê với hoạt động chơi hay với các câu chuyện mẹ kể. Đối với trẻ nhỏ, nên chú ý một số điểm khi chơi:

- Luôn khuyến khích động viên trẻ để trẻ tìm thấy hứng thú, say mê hơn. Nếu trẻ làm điều gì đó chưa được thì nên góp ý nhẹ nhàng hơn như: "Theo mẹ nên cố gắng một chút nữa ở điểm này sẽ tốt hơn hoặc là con hãy cố gắng lên, mình sẽ thành công".

- Không nên áp đặt trẻ theo một khuôn muẫu định sẵn, cứng nhắc (tuy nhiên, nếu quá lệch lạc thì cần phải điều chỉnh), cho trẻ tự do lý giải và trình bày bảo vệ sẽ giúp trẻ sáng tạo và tự tin hơn. Ví dụ, khi chuẩn bị có mưa thường có chớp sáng, chúng ta thường nghĩ và dạy trẻ đó là ánh chớp báo hiệu trời sắp mưa. Nhưng trẻ lại không nghĩ vậy và bảo là ông trời đang “chụp ảnh” là khác với những gì chúng ta đang dạy. Liệu trẻ nghĩ vậy có sai không? Chúng ta hãy để cho trẻ giải thích, nếu có lý hay thì chúng ta không những chấp nhận mà còn động viên trẻ nữa, điều này sẽ giúp cho trẻ tích cực và sáng tạo hơn.

- Khi trẻ kể một câu chuyện, làm xong một đồ chơi hay, đóng một vở kịch, xem phim hoạt hình, cha mẹ nên đặt những câu hỏi giúp trẻ suy nghĩ, phát triển sáng tạo...

- Khi làm được một sản phẩm nào đó thì yêu cầu trẻ phải giải thích, bảo vệ quan điểm của mình.

- Con trai tôi 5 tuổi, rất hiếu động, nghịch ngơm, hay tò mò với các câu hỏi tại sao, nhưng cháu chỉ thích chơi với các bạn gái (trong lớp cháu bé hơn nên gọi các chị) mà ít chơi với các bạn trai. Cháu có giái thích vì các chị không hay bắt nạt và giành đồ chơi như các anh. Bố cháu thì lo rằng việc chỉ chơi với con gái sẽ làm cháu nhiều tính nữ. Vậy chúng tôi nên giải thích và hướng dẫn thế nào để cháu mạnh mẽ hơn? (Đỗ Bích Hà, 50 tuổi, Hà Nội)

PGS Nguyễn Công Khanh: Một số bé trai thích chơi với bé gái nhiều hơn nhóm bạn trai cùng tuổi cũng là điều bình thường. Vấn đề là trẻ chơi những trò chơi gì, chơi như thế nào, vị thế của trẻ trong các trò chơi này, trẻ cảm nhận như thế nào về chính trò chơi cùng các bạn. Nếu trẻ chỉ thích những trò chơi thiên về sự nhẹ nhàng như bán hàng, búp bê... thì điều này có thể ảnh hưởng ít nhiều đến sự phát triển nam tính sau này.

Trẻ rất thích chơi với nhóm bạn cùng giới nếu được đám bạn thừa nhận không tẩy chay, nếu nhóm bạn cùng giới thích bạo lực hay tẩy chay trẻ có xu hướng tìm nhóm bạn khác giới để chơi.

Người lớn có thể điều chỉnh hành vi này của trẻ bằng cách cùng chơi các trò diễn kịch, đóng vai, dựa trên các câu chuyện trong đó có các nhân vật là con trai, con gái, có tính cách khác nhau. Sau những trò chơi như vậy, trẻ dần được trải nghiệm và nhận ra những tính cách dũng cảm, mạnh bạo, sẵn sàng giúp đỡ người khác... là những đặc trưng của bé nam. Người lớn cũng có thể cùng chơi các trò chơi xây dựng, tháo lắp, trong quá trình chơi, đặt ra cho trẻ những câu hỏi con trai có những đặc điểm gì khác con gái; con trai thích gì... Đây là những cách dẫn dụ để lôi kéo trẻ tham gia những trò chơi của các bạn nam.

- Con gái tôi vừa tròn 2 tuổi, rất thích hát, đọc truyện, đọc thơ. Khi chơi đồ chơi cháu thích búp bê, gấu, ôtô và cả súng của con trai nữa. Cháu cũng rất thích chơi xếp hình. Cháu đặc biệt thích ca nhạc, thuộc rất nhiều bài hát. Tính cháu rất hiếu động, tôi muốn tiến sĩ tư vấn cho cháu trò chơi nào phát triển trí tuệ và làm cho cháu bớt nghịch ngợm. Tôi định mua cho cháu một giá vẽ không biết tuổi của cháu đã sử dụng được chưa vì cháu rất hay cho mọi thứ vào mồm? (Nguyễn Thị Thủy)

ThS Trần Văn Tính: Trò chơi phát triển trí tuệ bao gồm nhận biết, phân biệt các mầu sắc, kích thước của các sự vật hiện tượng, khám phá thể giới xung quanh về động vật, thực vật, cây trồng, phát hiện các chi tiết đồng nhất và khác biệt giữa các bức tranh, suy luận logic qua các bức tranh...

Trò chơi giúp trẻ thông minh và bớt hiếu động gồm xếp hình sáng tạo (các khối gỗ), sau đó giới thiệu về sản phẩm hình ghép của mình. Có thể chơi trò chơi tập đi trên một đường thẳng để giúp bé tập trung chú ý cao và giảm bớt tính hiếu động.

- Tôi có một cháu trai 8 tuổi và một cháu gái 3 tuổi. Khi dành thời gian nói chuyện, chơi hoặc chơi thể thao (bơi lội, bóng rổ...) với các cháu, tôi thấy mình hiểu các con hơn và từ đấy biết được các cháu cần gì ở lứa tuổi mình. Xin được hỏi, các trò chơi nào thích hợp với các lứa tuổi các cháu từ 3 tuổi đến 10 tuổi? (Ngô Thị Quỳnh Hoa, 36 tuổi, Hanoi)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Thật tuyệt vời khi chị đã giành thời gian để chơi với cháu và chia sẻ cùng cháu. Có rất nhiều trò chơi cho trẻ mầm non cũng như tiểu học. Chị có thể tìm mua các loại sách này ở hiệu sách bất kỳ. Ngoài ra, chị có thể tham gia các khóa bồi dưỡng phụ huynh về phương pháp chơi với con để phát triển trí thông minh. Các khóa học này hướng dẫn phụ huynh về các nguyên tắc sáng tạo trong thiết kế và cách thức chơi. Phụ huynh hoàn toàn trở thành nhà sáng tạo để tạo nên những đứa con sáng tạo. Vì câu hỏi quá rộng nên chúng tôi không thể đáp ứng qua việc trả lời này.

- Tôi có cháu 8 tuổi bị tăng động thì nên cho chơi những trò gì? (Nguyễn Thị Ánh Tuyết, 38 tuổi, Số 41 Ngách 2/1/1 Vũ Thạnh - HN)

PGS Nguyễn Công Khanh: Trẻ em bị tăng động (ADHD) thường có những đặc điểm không thể ngồi yên một chỗ, không có khả năng tập trung chú ý. Những trò chơi tăng cường khả năng chú ý sẽ có lợi. Tuy nhiên, trước đó trẻ cần được các chuyên gia tâm lý sử dụng các trắc nghiệm chuyên biệt để có chẩn đoán, chỉ định trị liệu tâm lý thích hợp.

Người lớn có thể sử dụng những bức tranh giống nhau, chỉ khác một vài chi tiết được ẩn giấu rồi cho trẻ nhận biết, tìm ra những điểm khác biệt giữa 2 bức tranh. Để tăng hiệu quả của trò chơi, hãy để những bức tranh này ở những vị trí cách xa nhau, đòi hỏi trẻ phải chạy từ chỗ này sang chỗ khác (quá trình chạy có thể giúp trẻ giải thoát năng lượng làm giảm sự tăng động, buộc trẻ phải ghi nhớ trong đầu những chi tiết ở bức tranh trước đó... Cũng vậy, các trò chơi xếp một loạt các con vật trước mặt trẻ sau đó yêu cầu trẻ nhắm mắt, rồi người lớn bí mật thay đổi vị trí hoặc lấy ra thêm vào, sau đó hỏi trẻ những con vật nào bị đổi chỗ, những con nào bị lấy ra. Chính quy tắc chơi này buộc trẻ phải tăng cường khả năng tập trung chú ý. Hãy kiên trì học cách chơi với trẻ theo kiểu được gợi ý sẽ giúp con chị giảm tăng động và tăng cường chú ý.

- Tôi có cháu trai 7 tuổi và cháu gái 2 tuổi. Do chênh lệch về lứa tuổi, khác biệt về giới tính, cả về mức độ nhận thức, thời gian dành để các cháu chơi không nhiều, chỉ có ngày nghỉ cuối tuần mà sân chơi còn ít quá nên tôi chưa biết cách nào để có thể chơi với cả hai con mà vẫn phát huy được khả năng của các cháu? (Nguyễn Thu Nga, 35 tuổi, 83 Ngõ 554 Trường Chinh, Hà nội)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Hằng ngày, mỗi cháu đã có những lớp học của riêng mình (nếu cháu 2 tuổi đã đi học). Chính vì vậy vào những ngày nghỉ cuối tuần chị có thể tìm những hình thức và trò chơi phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của mình, tức là những hoạt động nào đó phù hợp với cả trẻ 7 tuổi và trẻ 2 tuổi. Theo tôi, chị hãy hướng dẫn trẻ 7 tuổi những hoạt động nào đó để trẻ có thể chơi với trẻ 2 tuổi mà chị chỉ là quan sát viên, là người giao nhiệm vụ và hỗ trợ khi cần thiết. Hãy cho trẻ 7 tuổi quyền chủ động trong tổ chức và điều khiển quá trình chơi với trẻ 2 tuổi. Thí dụ: Anh có thể dạy em cách xếp một cây thông, cách chồng các hình khối thành một tòa nhà, hình nào đặt trước, hình nào đặt sau, anh hãy hướng dẫn em; còn chị hãy hưỡng dẫn cháu trai cách chơi với em gái. Thông qua hoạt động này, cháu trai học được nhiều kỹ năng: kỹ năng hợp tác, kỹ năng lập kế hoạch, triển khai kế hoạch và kỹ năng giải quyết vấn đề. Và cháu gái cũng có thêm được kiến thức mới và những cảm xúc mới.

- Con trai tôi 16 tháng 8 ngày tuổi nhưng chẳng biết chơi thứ gì cho ra trò. Bé cầm cái gì cũng chỉ biết đưa vào miệng rồi 2-3 phút sau là bỏ. Bé phá mọi thứ trong nhà, luôn tay luôn chân ít khi chịu ngồi yên một chỗ. Tôi thắc mắc tuổi này có thể dạy cháu biết chơi được hay không bởi vì tôi đã dạy nhưng rồi bé cũng chỉ ngậm và cắn đồ chơi? Có phải đến khi nào biết nói thì bé mới có thể chơi "ngon lành" như kiểu của trẻ con? (Nguyễn Phương Châu)

ThS Trần Văn Tính: Chúng tôi không hiểu quan niệm của gia đình thế nào là một trò chơi “ngon lành”? Cháu mới có 16 tháng thôi. Anh chị yên tâm, với sự dạy dỗ dần dần cháu sẽ chơi được trò chơi như anh chị mong muốn. Khi mua đồ chơi gì thì anh chị cũng cần xem xét đến độ tuổi chơi trên phong bì cho phù hợp với độ tuổi của trẻ. Tuy nhiên, với trẻ 16 tháng tuổi, nh chị cần chú ý một số điểm sau: Dạy cho bé cách thìa để ăn, biết tự cầm cốc để uống nước, khi bố mẹ làm việc nhà có thể cho con tham gia cùng để tăng cường khả năng giao tiếp cảm xúc cho trẻ... Cha mẹ có thể tập cho con tập vẽ (kỹ năng cầm bút), xếp, lắp ghép các khối gỗ cho khéo, dạy con tập nói từng từ một (độ tuổi này cháu phải nói được từ 3 đến 6 từ đơn), đưa các bức tranh, hình ảnh để dạy trẻ nói... Giúp bé phát triển vận động như đá bóng, chạy nhảy, nhảy theo các bản nhạc...

- Con tôi 5 tuổi, cháu rất thích chơi trò chơi vợ chồng, 2 chị em họ chơi với nhau toàn xưng anh em, thích xem phim tình cảm, cháu cũng hay nói chuyện với mẹ về sau này lớn lấy chồng... Tôi sợ sau này ảnh hưởng cháu sẽ rơi vào chuyện yêu đương quá sớm, vậy có cách nào chỉnh sửa hành vi suy nghĩ của cháu? (Hiền, 31 tuổi, Hà Nội)

PGS Nguyễn Công Khanh: Trẻ mẫu giáo thường được cha mẹ cho tham dự các đám cưới, các bữa tiệc, điều này để lại những ấn tượng rất mạnh với trẻ. Trẻ nhìn thấy những bộ váy đẹp, những cách ứng xử nhẹ nhàng, trẻ có xu hướng bắt chước. Sự bắt chước, mô phỏng này có thể xuất hiện ở một số trẻ mẫu giáo. Những trẻ này sớm phát triển các khả năng nhạy cảm về xúc cảm, hay để ý đến những hành vi của người lớn (bố mẹ ngủ với nhau thế nào...) Có một số trẻ xuất hiện hiện tượng thủ dâm sớm. Tất cả những biểu hiện trên đều có nguyên nhân từ sự bắt chước, phơi nhiễm, mô hình hóa. Người lớn cần để ý những biểu hiện này xuất hiện có thường xuyên hay không. Nếu đó chỉ là những trò chơi mô phỏng bất chợt thì không có gì đáng ngại. Trường hợp ngược lại nếu hiện tượng này xuất hiện thường xuyên và trẻ không hứng thú những gì khác ngoài phim tình cảm, chơi với các bạn khác giới những trò chơi vợ chồng thì người lớn cần can thiệp bằng cách kể cho trẻ nghe những câu chuyện sử dụng những trò chơi đóng vai để giúp trẻ ra khỏi những suy nghĩ luôn ám ảnh.

- Thời gian chơi với con nên như thế nào là tốt? Bố mẹ chơi với con theo đồ chơi, lĩnh vực chúng thích hay có định hướng của người lớn? Làm thế nào để chơi với con hiệu quả? Trong khi chơi với con thì bố mẹ cần chú ý quan sát điều gì? (Phạm Quang Đồng)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Bố mẹ dành thời gian chơi với con là sự đầu tư cho tương lai và gặt hái hiện tại. Chính vì vậy, không ai có thể giới hạn bao nhiêu là đủ. Nhưng chúng ta chỉ có thể chơi với trẻ khi trẻ sẵn sàng, hứng thú và khi trẻ có sức khoẻ. Chính vì vậy anh chị có thể tìm sự phù hợp đó để chơi với con hiệu quả.

Chúng ta có lúc chơi theo cách con muốn, lúc thì chơi theo cách bố mẹ muốn. Cố gắng tạo sự bình đẳng này, nếu không sẽ xảy ra những tính nết khác của cháu. Tuy nhiên cũng phải lựa khéo léo nếu không chẳng ai chơi được với ai. Hãy có những thoả thuận trước về cách chơi trước khi chơi.

Chơi với con hiệu quả khi bạn biết bạn chơi với con đạt mục đích gì? Và sau đó bạn có thể nghĩ mọi trò, mọi cách để đạt được mục đích. Thường các bậc cha mẹ khi chơi với con ít khi đặt ra mục đích, cái được mang tính ngẫu nhiên. Cần làm cho mình trở thành nhà giáo dục có mục đích, hiệu quả sẽ cao hơn. Trong khi chơi với con, cần quan sát hành vi, quá trình tư duy đi đến quyết định của con, hay quá trình giải quyết vấn đề, bởi kết quả cuối cùng của trẻ không quan trọng bằng chính con đường đi đến kết quả.

- Muốn bé sau này phát triển ngoại ngữ, nên bắt đầu cho bé làm quen từ khi nào và học và chơi như thế nào? (Minh Hải, 31 tuổi, Nguyễn Xí, Bình Thạnh , Tp, HCM)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Rất nhiều phụ huynh quan tâm vấn đề học ngoại ngữ của con ngay từ nhỏ và cũng có rất nhiều chuyên gia có những ý kiến không thống nhất về thời điểm cho trẻ bắt đầu đi học ngoại ngữ. Chúng tôi cho rằng việc bắt đầu học ngoại ngữ sớm, ngay từ tuổi mầm non là chưa cần thiết. Rất khó khăn cho trẻ khi tiếng mẹ đẻ còn chưa sõi, biểu đạt tư duy bằng tiếng mẹ đẻ còn chưa mạch lạc nay lại phải tiếp nhận một ngôn ngữ mới. Nếu việc học ngoại ngữ của trẻ mầm non chỉ dừng ở vài từ chỉ đồ vật, chỉ tính chất thì trẻ hoàn toàn có thể có được nó trong 1-2 tháng sau này khi bước sang tuổi tiểu học. Nhưng nếu chúng ta chỉ đặt mục tiêu là cho trẻ làm quen với ngoại ngữ như là một con đường để trẻ phát triển tư duy, để trẻ cảm nhận về văn hóa của một đất nước thì chúng ta cũng có thể cho trẻ làm quen với nó. Chỉ có rất ít trường hợp đặc biệt trẻ mới có thể học và sử dụng ngôn ngữ ở lứa tuổi mầm non này.

- Con em 5 tuổi, có biểu hiện mê game, cả ngày có thể ôm máy tính. Vậy, mong các chuyên gia tư vấn giúp tôi có thể làm gì để cháu ít chơi game, và xin tư vấn những trò chơi tăng cường trí thông minh cho cháu. (Nguyễn Quốc Anh, 30 tuổi, Hải Dương)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Anh cần phải có những quy định và nguyên tắc trong việc sử dụng chiếc máy tính. Nhiều lúc người lớn phải hy sinh để tạo môi trường thuận lợi cho con. Anh chị hãy cất máy tính của gia đình đi để cháu không thể vòi vĩnh chơi mà anh chị lại khó từ chối. Nếu gia đình không có máy thì cháu cũng chưa thể tự động ra ngoài để chơi game. Chính vì vậy, trước hết anh chị phải có quyết định về chiếc máy tính của gia đình và sau đó thay vào các hoạt động như: đưa con đi chơi công viên, hai bố con cùng đá bóng, hay cùng chơi cờ, hay trò chơi nào đó mà cháu thích.

- Khi trẻ 7 tuổi lấy lén tiền tự đi mua đồ chơi (dù biết điều đó là xấu - tiền còn dư mang về cất giấu lung tung) thì nên dạy dỗ thế nào? (Tran Thanh Loc, 38 tuổi, 40/04, Khu Phước Thuận, Long Thanh, đồng nai)

PGS Nguyễn Công Khanh: Nhu cầu có đồ chơi, có sách truyện thường xuất hiện ở trẻ. Trẻ có thể xin tiền cha mẹ để mua, tuy nhiên, một số trẻ do quan hệ không cởi mở với bố mẹ, trẻ ngại không dám hỏi xin tiền khi bố mẹ để ví tiền ở những nơi trẻ phát hiện chúng có thể lấy. Thật ra khi lấy trộm tiền của bố mẹ đi mua đồ chơi, trẻ biết đó là hành vi xấu nhưng không hiểu được những hậu quả đạo đức đằng sau đó. Tốt nhất nếu điều đó chỉ xảy ra một lần với trẻ cha mẹ cần nói chuyện công khai với bé, giải thích cho bé hiểu bé cần tiền để mua đồ chơi, sách, nếu bé giải thích được, thuyết phục được bố mẹ sẽ sẵn sàng cho. Việc lấy trộm dẫn đến sự tức giận không còn tin tưởng ở trẻ, điều này sẽ làm thương tổn cả bố mẹ lẫn trẻ.

Cha mẹ luôn để ý đến nhu cầu tiêu tiền của trẻ. Nếu trẻ có biểu hiện lén lấy tiền nhiều lần mặc dù biết bố mẹ rất tức giận thì những hành vi như vậy bị xem là kém thích nghi về mặt đạo đức, nguy hiểm đến sự phát triển của trẻ. Cha mẹ cần gặp các chuyên gia tâm lý để được đánh giá tư vấn cụ thể.

Cha mẹ có trẻ lớn trong nhà không nên để tiền ở túi quần, ví, những nơi trẻ dễ dàng phát hiện. Cha mẹ nên cất tiền ở những vị trí trẻ không thể lấy được là một hành vi phòng xa tránh cho trẻ bị kích thích những nhu cầu không lành mạnh.

- Em rất thường chơi cùng con (kể cả chơi trực tuyến). Con trai em tuy rất thông minh (bé 4 tuổi nhưng trò chơi nào không biết là mở mục hướng dẫn vì đã biết đọc hiểu) nhưng rất hiếu thắng. Trong tất cả các trò chơi bé phải giành phần thắng về mình, nếu không sẽ rất buồn và giận dỗi. Hãy cho em biết phải tỏ thái độ như thế nào với bé trong trường hợp này. (Một bạn đọc)

ThS Trần Văn Tính: Những trẻ thông minh thường là thích khẳng định mình, và nếu không được như vậy thì trẻ hay buồn và giận dỗi. Tuy nhiên, vấn đề ở đây là cách chúng ta nhận xét và góp ý cho trẻ khi làm một việc gì đó. Tôi không biết gia đình và góp bé như thế nào. Nếu những nhận xét đại loại như "Con sai rồi, con thua rồi, con kém quá, như thế thì làm sao mà giỏi được, chỉ được tinh tướng thôi..." thì chắc chắc trẻ sẽ phản ứng như anh chị thấy. Thay vì những câu nói như vây, chị có thể nói: "Theo mẹ nên cố gắng một chút nữa ở điểm này sẽ tốt hơn hoặc là con hãy cố gắng lên, mình sẽ thành công, con thành công rồi nhưng con xem chỗ này xem có vấn đề gì không". Hãy tôn trọng trẻ thì mới có thể góp ý cho trẻ để trẻ nhận ra cái thiếu của mình trong sự sung sướng và hạnh phúc.

- Tôi có cháu trai 5 tuổi rưỡi. Cả tuần cháu đi học mẫu giáo, chỉ được nghỉ ngày chủ nhật ở nhà. Hầu như thời gian ở nhà cháu chỉ xem hoạt hình, hoặc chơi điện tử, bởi vì nhà chúng tôi bán hàng bận cả ngày nên ít có thời gian chơi với cháu. Nay tôi muốn hỏi hai tiến sĩ Khanh và Thoa xem có trò chơi, hay cách thức chơi với con như thế nào cho hợp lý. Cháu rất thích siêu nhân và thích vẽ. (Bùi Thị Quỳnh Hương)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Có rất nhiều gia đình bận rộn làm kinh doanh nên ít có thời gian chăm sóc con. Thật đáng qúy khi gia đình mình thực sự chăm lo đến con cho dù rất bận. Vì con đã đi trẻ suốt tuần, nên về nhà, gia đình cố gắng dành thời gian chơi với con để củng cố thêm tình cảm và mối quan hệ gia đình. Chị không nên để cháu chơi điện tử quá nhiều, xem hoạt hình có giờ thôi, đừng vì bận hoặc để cháu khỏi quấy nên để cháu chơi điện tử hay xem hoạt hình cho xong chuyện.

Có rất nhiều trò chơi mà chị có thể tranh thủ chơi với cháu mà vẫn trông hàng được. Thí dụ trò chơi trí tuệ, chị có thể chơi trò chơi Thuộc tính đối lập:

Mẹ: 1. hồ rộng; 2. mưa 3. dài

Con: 1. hồ nhỏ 2. nắng 3. ngắn

Hoặc trò chơi về kể chuyện sáng tạo theo tranh: Chị có thể cho con vẽ và sau đó cùng con kể câu chuyện theo tranh vẽ đó...

- Con em được 17 tháng. Cháu sinh ra rất nhỏ, nên em không dám cho đi học sớm. Em định sẽ cho cháu đi học khi 3 tuổi. Cháu đi học muộn có làm ảnh hưởng đến giao tiếp và sự phát triển trí tuệ không?(Hà Chi, 29 tuổi, mỹ Đình 1) (Đào Hà Chi, 29 tuổi, 1014, nhà An Lạc, Mỹ đình 1)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Chị đừng lo ngại gì, đến 3 tuổi khi cháu cứng cáp về sức khỏe, chị cho cháu đi học cũng được. Nhưng điều quan trọng là khi ở nhà, chị cần phải đảm bảo môi trường giao tiếp cho cháu và có ý thức dạy cháu về những điều xung quanh gần gũi nhất với cuộc sống của cháu. Có một số trẻ ở nhà trong giai đoạn này và gia đình lại không có kinh nghiệm nên kết quả là cháu đó có những biểu hiện của tự kỷ, của sự mất giao tiếp. Đây là điều chị cần lưu tâm.

- Con trai tôi được 16 tháng. Tôi vừa cho cháu đi khám và bị chuẩn đoán là động kinh. Tôi rất lo lắng và muốn biết có trò chơi nào giúp cháu cải thiện và vượt qua căn bệnh này? (Thu Huyen, 28 tuổi, Nghĩa Tân)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Đây là một trường hợp mang tính chuyên biệt nên chị cần đến trung tâm giáo dục sức khỏe hoặc khoa Tâm thần của Bệnh viện Nhi để xin hỗ trợ.

- Con gái cháu mới được 10 tháng nhưng quá nghịch, lúc nào cũng luôn tay luôn chân, trừ lúc ốm còn lúc nào cháu cũng nghịch và hầu như không quấy khóc. Nhưng đồ chơi cháu chỉ chơi được một lúc là đã chán. Đặc biệt cháu thích xé giấy, thích giật những cái dây có đính trên đồ chơi.. Vì cháu còn nhỏ quá, cháu cũng không biết phải chơi với bé như thế nào. Xin Tiến sĩ tư vấn giúp ạ. Cháu cảm ơn nhiN 73;u! Cho cháu hỏi một câu ngoài lề: bé gái quá hiếu động có phải là có biểu hiện bệnh lý gì không ạ? (Đỗ Thị Thu Hương)

ThS Trần Văn Tính: Việc cháu có những biểu hiện như trên cần được kiểm tra kỹ càng bởi các nhà chuyên môn để khẳng định có phải hiện tượng bệnh lý không. Gia đình nên đưa cháu đến một số trung tâm tư vấn tâm lý để đánh giá. Với những bé có hành vi như vậy, cha mẹ nên nhẹ nhàng dừng những hành vi đó lại ngay và chuyển sang chơi một trò chơi khác. Cha mẹ cũng nên tránh quát mắng hay dùng những hành vi trừng phạt với bé vì như vậy sẽ làm cho bé tập nhiễm thêm những hành vi tiêu cực.

- Con tôi 14 tháng, rất nghịch. Với lứa tuổi này, trò chơi cùng trẻ như thế nào là hợp lí? (Thanh Hoa, 28 tuổi, Hà Nội)

PGS Nguyễn Công Khanh: Trẻ em từ 1 đến 2 tuổi thích những trò chơi nhận biết màu sắc, hình dạng, kích thước khác nhau. Cha mẹ có thể chọn những khối hình vuông, tròn, tam giác có các màu sắc khác nhau hoặc những quả bóng xếp chúng cạnh nhau rồi yêu cầu trẻ đưa cho mình những vật màu đỏ/xanh. Cũng vậy, bỏ tất cả những con vật, đồ vật vào một cái rổ, che kín, rồi yêu cầu trẻ mở ra tìm cho mẹ những quả bóng màu đỏ, quả cam màu vàng, quả lê màu xanh, con búp bê mặc váy màu hồng...

Trẻ ở tuổi này rất thích những truyện tranh cha mẹ có thể đọc để trẻ nghe nhiều như có thể và có cơ hội trẻ nói ra những từ như bà ơi, mẹ ơi, bố ơi... Hãy giúp trẻ lặp lại nhiều lần để trẻ học nói trôi chảy từ, rồi câu có 2 từ, 3 từ.

Những trò chơi vận động rất có ích cho sự phát triển của trẻ. Cha mẹ có thể sai trẻ lấy giúp cái ghế, quả bóng màu vàng, lấy quyển sách trên bàn... Sau mỗi lần trẻ làm được cần khen trẻ, trẻ sẽ cảm thấy tự tin và thích thú tham gia trò chơi cùng người lớn.

- Con tôi 3,5 tuổi, cháu đã đi học nửa năm nay nhưng cháu thường không chơi cùng các bạn ở lớp mà đặc biệt rất để ý đến các cô giáo. Về nhà cháu thường kể chuyện các cô giáo và thích chơi trò đóng giả làm cô giáo. Tôi nên làm thế nào để cháu hoà nhập cùng các bạn ở lớp? (Thanh Hải)

ThS Trần Văn Tính: Việc cháu không thích chơi với các bạn cùng lớp có thể do sự hợp tác của các bạn trong lớp không nhiều hoặc không phù hợp nhau về tính cách. Có trường hợp cháu phát triển trước tuổi nên khi nhìn thấy bạn bè cùng lứa thì không thích chơi mà chỉ muốn chơi với người lớn tuổi hơn. Việc cháu để ý đến cô giáo, về nhà đóng vai làm cô giáo có thể do cô giáo yêu chiều quý mến cháu, trở thành hình mẫu mà cháu yêu mến. Việc giúp cháu hòa nhập với các bạn cùng lớp, gia đình nên bàn với cô giáo để giúp bé tốt nhất. Ví dụ như cho bé tham gia vào hoạt động của lớp với tư cách là trưởng nhóm, chỉ đạo các bạn cùng chơi. Cho bé tập đóng vai trong một câu chuyện, đặt ra các tình huống về bạn bè để tăng cường những nhận thức và tình cảm của bé đối với các bạn, tập giới thiệu các bạn trong lớp của mình… Những việc làm đó sẽ giúp trẻ hòa nhập tốt hơn với các bạn.

- Tôi có cháu 5 tuổi, đang học mầm non. Mỗi khi tôi đón cháu về và hỏi hôm nay học cái gì thì cháu thường không nhớ, hay trả lời qua loa. Vậy cháu là đứa trẻ thế nào? (Dương Trí Tạo, 43 tuổi, Pleiku - Gia Lai)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Như anh nói thì cháu là đứa trẻ bình thường bởi đại đa số trẻ mầm non là vậy. Và những lúc khác thì cháu lại kể nhiều điều về trường mà chả ai hỏi. Đơn giản bởi vì tâm lý của lứa tuổi này mang tính không chủ định cho nên những điều trẻ nhớ được thì trẻ chỉ có thể nói ra khi gặp điều kiện, hoàn cảnh nào đó. Nếu giáo viên có ý thức hơn về nội dung dạy học nhắc các cháu phải nhớ gì và kiểm tra lại xem trẻ có nhớ được những điều mình mong muốn hay không, thậm chí dặn trẻ về kể cho bố mẹ những gì; khi đó trẻ sẽ kể rõ ràng hơn cho anh về trường, lớp. Ngoài ra, nếu các giờ học ở trường mầm non lúc nào cũng đều đều, không để lại ấn tượng gì đặc biệt thì trẻ sẽ không có gì để kể cho chúng ta. Ở đây, tôi muốn nói đến các phương pháp dạy ở trường mầm non. Lỗi này không thuộc về các cháu.

- Con gái tôi được 3 tuổi 4 tháng. Cháu đã đi học ở một trường mầm non tư thục. Đến lớp, cháu rất nghe lời cô giáo, nhưng khi ở nhà cháu rất nghich và ít khi nghe lời cha mẹ. Cháu thường lờ đi như không nghe thấy và cứ tiếp tục nghịch (những trò khá nguy hiểm như nhảy từ trên ghế xuống). Tôi đã cố gắng giải thích cho cháu nhưng cháu vẫn không nghe. Nhiều lúc tôi cảm thấy bất lực. Vậy tôi phải làm gì? (Nguyễn Hải Nhi)

ThS Trần Văn Tính: Việc trẻ tồn tại hai thái cực ở trường rất ngoan, ở nhà rất hư là do ở hai môi trường này, cách giáo dục có thể khác nhau. Ví dụ như ở lớp cô giáo cho trẻ thoải mái tự do thể hiện, động viên và khuyến khích thì trẻ cảm thấy say mê hứng thú với các hoạt động, và nghe lời cô. Còn ở nhà bố mẹ hay quát mắng, chỉ huy, buộc trẻ làm theo ý mình dù trẻ muốn hay không thì sẽ dẫn đến sự chán nản, không hứng thú với các hoạt động, dẫn đến chống đối, không nghe lời. Như vậy, vẫn đề ở đây là cách dạy con cái như thế nào. Gia đình nên kết hợp với nhà trường để thống nhất cách dạy bé, tránh trường hợp trống đánh xuôi kèn thổi ngược và trẻ không biết đi theo hướng nào.

- Cháu trai 4 tuổi rất thích âm nhạc, tôi có nên cho cháu học đàn không vì chồng tôi muốn con trai phải mạnh mẽ, xin cho hỏi nên học đàn gì cho phù hợp với cháu? (Vo Thanh An, 40 tuổi, 343 Đội cấn)

PGS Nguyễn Công Khanh: Các nghiên cứu cho thấy trẻ em thích âm nhạc sớm là một lợi thế rất quan trọng để phát triển trí tuệ. Chị hãy cho bé nghe nhiều các bản nhạc, bài hát, có nhạc đệm khuyến khích bé vận động theo nhạc. Điều này rất tốt cho sự phát triển trí não của trẻ. Chị hãy trò chuyện cùng trẻ để xem hứng thú học đàn của trẻ đến đâu, loại đàn nào trẻ thích. Việc học nhạc làm gia tăng đáng kể các giá trị nhân văn, hỗ trợ rất tốt quá trình phát triển các cảm xúc tích cực, giúp trẻ phát triển trí tuệ cảm xúc. Tuy nhiên, học đàn không có nghĩa làm giảm nam tính. Song song với việc học đàn chị có thể tham gia nhiều các trò chơi đòi hỏi sự dũng cảm, tính kiên trì, khả năng vượt khó, rèn luyện sự tự tin để giúp trẻ phát triển nam tính.

Anh chị cũng có thể tổ chức các trò chơi đòi hỏi sự vận động bản lĩnh như trò chơi tập làm MC, lên đỉnh Olympia tại nhà, trong đó, cha mẹ là những người thiết kế trò chơi để trẻ cùng tham gia. Trẻ được động viên trẻ sẽ nhận biết sự dũng cảm, tự tin, kết hợp với khả năng hát, đàn, sẽ giúp trẻ lớn lên có chút khả năng rất nhiều các bạn khác giới thích thú.

- Con tôi 14 tháng tuổi, nói được nhiều từ khó như xe buýt, taxi, gọi biết dạ bảo biết vâng, biết trả lời có và không khi thích hoặc không thích điều gì đó, chạy rất nhanh, khéo léo trong mọi hành động. Nhưng khi cháu chơi nghịch mà bị người lớn ngăn cả là lập tức cầm đũa ném thẳng và bỏ đi. Ngay tối hôm qua khi cháu đang tự xúc cơm trong bát, bà nội dạy cháu cầm thìa nhưng cháu không thích và cầm cả bát cơm ném vỡ ngay bát canh làm tung tóe mâm cơm nhưng cháu lại tỏ ra không biết gì và trèo thẳng lên giường ngồi. Xin hỏi có phải đó là biểu hiện của một trẻ ngỗ ngược? Cách điều chỉnh hành vi của cháu thế nào cho tốt? (Bình Thắng)

ThS Trần Văn Tính: Việc cháu có những hành vi như vậy thực sự là đáng quan tâm. Tuy nhiên vấn đề ở đây là cách nhận xét, chỉ bảo, dạy dỗ trẻ như thế nào. Có thể nói con bạn là một đứa trẻ thông minh, luôn luôn khẳng định mình, hiếu thắng. Với những bé như thế này, nếu người lớn phê phán ngay khi trẻ làm việc gì đó chưa phù hợp như “con kém quá’, “sao dốt thế”, thậm chí mắng nhiếc, trừng phạt con ngay thì sẽ dẫn đến những phản ứng tiêu cực ở trẻ. Thay vì điều này, bố mẹ nên động viên trẻ trước khi phê bình và nhận xét. Ví dụ: “Con làm rất tốt rồi, tuy nhiên nếu như cố gắng một chút nữa thì sẽ tốt hơn”, hoặcc “con sẽ thành công và chúng ta cùng nhau hoàn thiện sẽ tốt hơn”…

- Xin các chuyên gia cho biết ý kiến của mình, đứng ở góc độ khoa học, về việc giáo dục con từ sớm, từ 0 tuổi? Ở Việt Nam hiện có tài liệu nói về việc giáo dục này không? (Nguyễn Thị Diệu Ánh, 30 tuổi, Vũng Tàu)

TS Đinh Thị Kim Thoa: Các tài liệu về giáo dục trẻ, thậm chí cả thai giáo cũng đã được dịch rất nhiều và có bán trên thị trường. Ngoài ra các tài liệu của các tác giả Việt Nam cũng đề cập đến các nội dung giáo dục này, chị hãy tìm mua ở các hiệu sách.

- Tôi mua các miếng ghép các con vật và con số (20 miếng) cho con chơi lúc nó hơn 1 tuổi. Nó không hứng thú lắm, chỉ thích tháo ra, sau đó không chơi nữa. Vậy mà khi 26 tháng, trong một lần sắp xếp lại, ghép khung xong trước rồi đến ghép chi tiết, thấy con nghịch, tôi cầm 1 miếng đưa cho con và nói: "Miếng này chỗ nào?" Thế mà nó chỉ đúng chỗ cần ghép. Thử tất cả những miếng khác, nó đều chỉ đúng 100%, cả vị trí và màu sắc. Vậy ở giai đoạn 26 tháng mới biết ghép hình là sớm hay là trễ? Khi dạy con chơi, cứ mua đồ chơi để đấy, làm mẫu cho nó chơi vài lần, rồi để mặc nó, hay là cứ phải dạy kèm nó chơi liên tục? Mỗi đứa trẻ khác nhau làm sao nhận biết được giai đoạn nào chúng sẽ thích cái gì để mua ? (Vũ Hoàng Minh)

ThS Trần Văn Tính: Ở giai đoạn 26 tháng tuổi trẻ biết ghép hình là bình thường. Mỗi độ tuổi khác nhau sẽ có các mức độ ghép hình khác nhau. Việc ghép hình sẽ giúp trẻ rất sáng tạo. Việc cha mẹ mua đồ chơi cho con để đấy cho trẻ tự chơi sẽ giúp trẻ phát triển tư duy theo cách “mò mẫm thử sai” và điều này sẽ mất rất nhiều thời gian. Vì vậy người lớn nên tham gia hướng dẫn trẻ chơi, sẽ giúp trẻ thông minh hơn nhiều. Ví dụ: Khi mua đồ chơi ghép hình, nếu trẻ nhìn mẫu hình có sẵn và ghép được hình đó sẽ giúp trẻ phát triển tư duy, nhưng cứ lặp đi lặp lại ghép đúng một hình đó thì trẻ sẽ chỉ phát triển trí nhớ. Vì vậy người lớn nên khuyến khích trẻ ghép càng nhiều hình khác nhau càng tốt và yêu cầu trẻ giải thích về hình ghép của mình. Việc dạy trẻ chơi liên tục và chơi có khoa học là con đường tốt nhát để phát triển trí tụê cho bé.

Việc xác định trẻ thích cái gì tùy thuộc vào sự quan sát đánh giá và sự tinh tế của cha mẹ.

- Con tôi 17 tháng tuổi, liệu tuổi này tôi đã mua trò chơi xếp hình về cho cháu chơi được hay chưa? Các đồ chơi phát ra nhạc và chuyển động đều làm cháu sợ, tôi phải làm gì để cháu có thể chơi được với những đồ chơi kiểu thế này? (Nguyễn Thị Thu Trang, 29 tuổi, 22 tổ 11 Thổ Quan, Đống Đa, HN)

PGS Nguyễn Công Khanh: Trẻ 17 tháng tuổi hoàn toàn thích hợp với những trò chơi xếp hình. Chị nên chọn mua những bộ xếp hình có nhiều màu sắc và cùng chơi với trẻ để hỗ trợ khi cần thiết luôn cổ vũ khi trẻ xếp đúng hoặc trẻ sáng tạo. Chị có thể nêu yêu cầu để trẻ xếp hình theo mẫu hoặc xếp hình tự do sau khi xếp xong, chị cùng trẻ khám phá sản phẩm vừa xếp, đặt tên cho nó, rồi cùng con thiết lập những câu chuyện ngắn giúp trẻ phát triển ngôn ngữ xung quanh những sản phẩm trẻ vừa xếp.

Những đồ chơi phát nhạc chuyển động lúc đầu làm trẻ sợ chị có thể cho trẻ tiếp cận dần bằng cách cho trẻ quan sát những trẻ cùng tuổi khác chơi rất tự tin với những đồ chơi này, rồi cho trẻ tham gia từng bước để trẻ không cảm nhận thấy sự nguy hiểm trẻ sẽ quen dần. Tuy nhiên, những trò chơi kiểu này không giúp nhiều sự phát triển trí tuệ bằng các trò chơi tự trẻ vận động, tự trẻ phải suy nghĩ như trò xếp hình, nặn tượng, tập vẽ...

- Tôi có con trai15 tháng tuổi, bố cháu đi từ sáng đến tối mới về. Nhưng mỗi khi gần bố là cháu hay bắt chước cách đi đứng, động tác, thao tác... Những hành vi của cháu như vậy có đáng ngại không, có bình thường không? Tôi phải làm gì để cháu học và phát triển theo đúng lứa tuổi của cháu? (Một độc giả)

ThS Trần Văn Tính: Việc bố đi làm từ sáng đến tối mới về không có nghĩa là con không có tình cảm với bố, và hình ảnh của bố không ở trong mắt của con. Việc con bắt chước các hành vi của bố như trên là hoàn toàn bình thường, không có gì đáng ngại, chỉ có điều chị hãy “lôi cuốn” chồng chơi với con nhiều hơn, vì cả bố và mẹ chơi với con sẽ giúp cho bé phát triển một cách toàn diện và “hình thành một gia đình hạnh phúc”.

- Tôi có 1 con trai 4 tuổi, tôi có mua đồ chơi bằng gỗ để dạy cháu học bảng chữ cái nhưng cháu không tập trung lắm. Tôi rất muốn các chuyên gia tâm lý chỉ cho tôi những cách chơi và mua những đồ chơi nào để rèn luyện tính tập trung cho cháu. (Phạm Thanh Xuân)

ThS Trần Văn Tính: Mua đồ chơi để giúp con chơi một cách tập trung hơn là một biện pháp tốt, tuy nhiên vấn đề quan trọng ở đây là cách dạy trẻ chơi như thế nào. Có những gia đình có kinh tế, mua quá nhiều đồ chơi đến mức độ trẻ nhàm chán với các đồ chơi và không tập trung chơi. Vì vậy việc mua đồ chơi cho trẻ cũng phải xem xét có giới hạn, tùy thuộc vào nhu cầu chơi của trẻ như thế nào. Việc giúp trẻ tập trung trong khi chơi, cha mẹ nên quan tâm đến một số lưu ý: Đặt mục đích cho con khi chơi (như hôm nay phải ghép bằng được một ngôi nhà hay vẽ được một bức tranh có những nội dung theo yêu cầu), tạo hứng thú cho con khi chơi (có thể động viên, thậm chí đặt phần thưởng), đánh giá kết quả chơi của trẻ (sản phẩm của hoạt động chơi), hãy để trẻ thể hiện và khẳng định kết quả của mình với sự góp ý khéo léo của cha mẹ. Đối với những trẻ có vấn đề về kém tập trung chú ý (hội chứng tăng động giảm tập trung) thì cần phải có những bài tập rèn luyện cụ thể của các chuyên gia tâm lý.

- Liệu tôi có thể dạy con tôi sáng tạo từ nhỏ được không? Hiện nay bé nhà tôi đã 4 tuổi. (Phan Văn Hải, 35 tuổi, Hải Dương)

PGS Nguyễn Công Khanh: Sáng tạo là tiềm năng có ở tất cả mọi con người. Vấn đề là cha mẹ có sớm khơi nguồn nuôi dưỡng để phát triển thành một năng lực cốt lõi giúp trẻ thành công khi lớn lên hay không. Các nghiên cứu cho thấy các bà mẹ Việt Nam rất ít biết đến các phương pháp giúp trẻ sớm phát triển trí sáng tạo, thích trẻ vâng lời, thích áp đặt các trò chơi hơn là để trẻ được tự do chơi theo ý thích của mình trên cơ sở sự hỗ trợ, gợi ý của người lớn mà không can thiệp một cách thô bạo. Chẳng hạn bạn có thể cùng con hoàn thiện một bức tranh, vẽ tiếp bức tranh từ những họa tiết cho trước, dạy trẻ vẽ bắt đầu từ nửa hình tròn, nửa hình vuông, một dấu chấm, mẹ yêu cầu con vẽ tiếp. Mẹ hỏi: "Con có thể vẽ gì?", "Con có thể tưởng tượng vẽ được nửa hình tròn này thành mặt trăng, mặt trời không?", "Con có thể vẽ thành ngôi nhà từ nửa hình vuông?", "Con có phát hiện thấy cần phải vẽ gì thể hiện mối liên hệ giữa mặt trời và ngôi nhà (chẳng hạn tia nắng)?, rồi mẹ và con cùng thảo luận nên đặt tên bức tranh là gì, cho trẻ cơ hội để tưởng tượng sáng tạo. Những câu hỏi như vậy giúp trẻ tưởng tượng, liên tưởng, sáng tạo.

Các nghiên cứu cho thấy có thể dạy trẻ sáng tạo từ rất sớm: dạy trẻ sáng tạo từ những câu hỏi tại sao; sáng tạo trong giải quyết tình huống; sáng tạo trong các trò chơi nếu thì, điều gì sẽ xảy ra; sáng tạo trong các trò chơi xếp hình; cùng hoàn thiện bức vẽ; sáng tạo các con giống từ những vật liệu như lá cây, củ quả, sáng tạo trong cách suy nghĩ; kể chuyện sáng tạo qua những bức tranh; kể chuyện sáng tạo tiếp biến... Đây là những chuyên đề giúp trẻ sáng tạo được trường mầm non Hoàng Gia tổ chức dạy các bà mẹ và dạy trực tiếp cho trẻ rất thành công.

Các bạn có thể tìm chương trình này theo địa chỉ: website: truonghoanggia.vn, hay trường mầm non Hoàng Gia - 343 Đội Cấn - Ba Đình - Hà Nội.

Ban Đời Sống

Chăm sóc mẹ và bé sau sinh

Quá kiêng khem sau sinh hại cả mẹ lẫn con

Sau sinh 6 tuần là thời gian hậu sản, nhưng không có nghĩa phải kiêng đủ thứ, bạn có thể tắm nước ấm, ăn đủ rau củ, trái cây..., bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Phượng, chuyên gia Lý Thị Mai và nhà thiết kế Ngô Thái Uyên chia sẻ.

- Tôi có một người bạn, chị ấy sinh cháu được hơn 2 tháng rồi mà cái vết rạch và khâu đấy vẫn bị nhiễm trùng, vẫn thấy đau, rỉ nước, vậy phải điều trị như thế nào? Uống thuốc gì là tốt nhất, và vệ sinh như thế nào cho hợp lý? (Chu Huyền, 31 tuổi, Quảng Ninh)

- Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Phượng: Chào bạn, thông thường vết rạch và khâu ở tầng sinh môn sẽ lành khoảng 15 ngày sau sinh. Trường hợp 2 tháng vẫn còn nhiễm trùng và đau là không bình thường. Bạn nên đến khám ở một bác sĩ chuyên khoa sản để được điều trị đúng mức. Sau sinh, nhất là người có cắt khâu tầng sinh môn, phải giữ âm hộ luôn sạch và khô.

- Cháu sinh em bé đã hơn một năm. Từ ngày sinh cháu rất gầy và yếu, 3 tháng đầu tiên được mẹ chồng cho ăn toàn thịt lợn và thi thoảng một bữa thịt gà. Bà nói ăn những thứ khác sợ con đi ngoài và mẹ bị sản hậu. Đến khi cháu đi làm các chị cùng cơ quan nói cháu ăn như vậy là thiếu chất, thế là cháu ăn hết không kiêng khem gì nữa. Tuy đã 7 tháng nhưng cháu rất gầy. Cháu được một số người nói cháu bị sản mòn (sản hậu mòn héo). (Đỗ Thị Thảo, 28 tuổi, Hà Nội)

- BS Phượng: Chào bạn, các bạn làm cùng cơ quan với bạn nói đúng đấy! Sau khi sinh, sản phụ cần được ăn đầy đủ các nhóm bột, đường, đạm, chất béo, nhất là rau xanh và các loại quả. Nếu chỉ ăn toàn thịt thì sẽ gây rối loạn tiêu hóa, rối loạn dinh dưỡng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ mà còn gây ảnh hưởng không tốt đối với cháu bé sơ sinh. Nếu bạn quá gầy một cách bất thường, bạn nên đến khám ở một bác sĩ hoặc 1 cơ sở y tế để được điều trị kịp thời.

Trong khoa học không có chứng bệnh sản mòn. Có một loại bệnh làm cho sản phụ sau sinh bị gầy, yếu, vô kinh, rụng lông - tóc và không có sữa cho con bú. Nguyên nhân do mẹ bị băng huyết nặng sau sinh. Rất mong bạn không rơi vào trường hợp này.

Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Phượng trả lời câu hỏi của độc giả trong buổi tư vấn trực tuyến về chăm sóc mẹ và bé sau sinh trên VnExpress.net sáng 18/6. Ảnh: Thiên Chương

- Chào cô Mai, trước khi sinh con, vợ tôi tuy không chưng diện nhưng cũng là người tươm tất. Thế nhưng không hiểu sao, từ khi có em bé, cô trở nên hời hợt, lơ là. Cửa tủ lạnh mở rồi quên đóng, cho con bú sữa chảy ướt áo thì mặc luôn cái áo đó đi chợ, tôi muốn vợ chồng gần gũi thì cô ấy cứ tìm cách lẩn tránh. Xin cô Mai tư vấn xem tôi phải làm gì đây? (Minh Thùy, 28 tuổi, Phú Thọ)

- Chuyên gia tư vấn tâm lý Lý Thị Mai: Trước hết, cô rất thông cảm với bạn. Tình trạng của vợ bạn cũng khá phổ biến, nhất là sau khi sinh con đầu lòng. Có lẽ, vợ bạn cũng chưa được chuẩn bị tốt tâm thế để làm mẹ nên dễ lúng túng khi sinh con. Bạn nên xem lại sự hỗ trợ của gia đình và đặc biệt là của bạn để giúp vợ có thể sắp xếp thời gian một cách hợp lý. Một khi được trợ giúp, cô ấy sẽ bớt bị áp lực và có thể điều chỉnh thời gian cũng như sinh hoạt để trở nên gọn gàng, tươm tất hơn. Một khi con khỏe, chồng yêu thương thì chắc chắn việc quan hệ chăn gối sẽ được cải thiện rõ rệt. Kiên nhẫn, yêu vợ, em sẽ giúp vợ vượt qua được giai đoạn khó khăn này. Chúc em thành công.

- Xin hỏi chị Ngô Thái Uyên, nên chọn áo lót ngực như thế nào để vừa đẹp vừa tiện cho bé bú? (TP HCM) (Thủy Mai, 27 tuổi, TP HCM)

- Nhà thiết kế thời trang Ngô Thái Uyên: Chào bạn, hiện thị trường có bán những loại áo ngực chuyên dụng tại các cửa hàng dành riêng cho bà mẹ và trẻ em. Loại áo ngực này thiết kế có phần ngực có thể tháo rời ra khi cho bé bú, khá tiện lợi. Tuy vậy, trang phục mặc bên ngoài, bà mẹ nên chọn có nút áo cài giữa và rộng rãi, thoải mái.

- Cháu nay đã sinh được 5 tuần nhưng vẫn ra máu. Khoảng 3 tuần cháu ra máu rất ít rồi lại ra nhiều đến gần 4 tuần thì gần như không còn, nhưng 2 ngày nay cháu ra rất nhiều máu lúc đỏ tươi lúc đen sẫm, cháu không bị đau bụng hay sốt chỉ rất hay chóng mặt nếu ngồi lâu. Cháu sinh thường, con rạ, nhưng lần trước cũng chỉ 3 tuần là hết, xin bác sĩ tư vấn giúp ra máu đó có phải là sản dịch không? Cách thức điều trị? (Hồng, 31 tuổi, TP HCM)

- BS Phượng: Chào bạn, sau khi sinh, một sản phụ thường ra sản dịch nhiều trong vòng 10 ngày đầu. Tuần lễ đầu, sản dịch màu đỏ lẫn chất nhầy, sau đó, sản dịch nhợt dần đi, nhiều chất nhầy màu trắng trong hay hơi đục. Dù mới sinh hay ở những ngày về sau, sản dịch bình thường không có mùi hôi. Tử cung co hồi dần, 10 ngày sau sinh đáy tử cung xuống thấp, nằm giữa khoảng từ rốn đến xương mu.

Bạn ra máu 3 tuần, lượng máu ít, trường hợp này gần như bình thường. Tuy nhiên, 2 ngày vừa qua lại ra máu nhiều lúc đỏ tươi lúc đen sẫm là không bình thường. Xin hỏi thêm bạn có cho con bú mẹ hoàn toàn hay không. Nếu bạn cho cháu bú dặm thì có thể bạn đã hành kinh trở lại. Nếu bạn cho cháu bú mẹ hoàn toàn, bạn nên đi khám để tìm nguyên nhân tại sao máu ra nhiều như vậy.

- Đẻ xong phần bụng còn mập quá nên đã 10 tháng sau sinh mà tôi không dám mặc đồ tắm xuống hồ bơi. Nhờ tư vấn chọn mua áo tắm như thế nào cho phù hợp. (Thanh Lam, 28 tuổi, TP HCM)

- N.T.Uyên: Bạn có thể đến những cửa hàng chuyên bán trang phục tắm trong thành phố có nhiều kiểu áo bơi dành cho các bà mẹ mới sanh con. Kiểu trang phục này có kiểu dáng như áo đầm ngắn, bên trong có quần bơi nên vẫn tôn được dáng người, kín đáo, đồng thời cũng che được khiếm khuyết cơ thể. Bạn cũng có thể chọn những form áo có cúp ngực để tạo thêm vẻ gợi cảm vốn có của vòng 1.

- Chào cô Mai, cháu hạnh phúc lắm vì có được đứa con xinh xắn nhưng lại rất buồn vì sau sinh, ông xã cháu chỉ quan tâm đến con và hầu như không màng đến cháu. Cháu thấy mình như một người thừa. Những sản phụ khác không biết có bao giờ rơi vào tình cảnh này không và nếu có thì phải làm sao để thoát khỏi cảm giác bị bỏ rơi? (Hải Hà, 29 tuổi, Ninh Bình)

- CGTVTL Mai: Chúc mừng cháu có một người chồng rất yêu con. Thay vì buồn do chồng lơ là, cháu hãy dành thời gian khi chồng chăm sóc con để tự chăm sóc bản thân sao cho xinh xắn, gọn gàng và hấp dẫn hơn trong mắt chồng. Đừng quên cảm ơn sự hợp tác quý báu của chồng trong việc chăm con. Nhẹ nhàng, xinh đẹp, gợi cảm của "gái một con" chắc chắn sẽ làm mềm lòng chồng cháu. Chúc cháu tự tin và hạnh phúc.

- Sau sinh một năm, em vẫn tăng đến 10 cân so với lúc mới sinh, hiện em nặng 55 kg trong khi chỉ cao 1,5 mét. Mong chị Uyên tư vấn chọn kiểu dáng, màu sắc để chọn đầm liền cho người như em. (Ngọc Phương, 28 tuổi, Hà Nội)

- N.T.Uyên: Với số cân nặng và chiều cao của bạn thì vẫn còn trong "phạm vi an toàn" cho các kiểu dáng trang phục khác nhau. Tuy vậy, phụ nữ sau sinh cho dù có thể lấy lại trọng lượng như trước khi sinh thì kích thước vòng 2 vẫn không thể trở lại như thời con gái. Vì vậy, bạn nên chọn kiểu đầm liền có phần rã thân áo bên dưới chân ngực với phần thân dưới không quá ôm. Ngoài ra, nên chú trọng những chi tiết trang trí trên phần cổ áo, tay áo để giảm sự tập trung vào những phần chưa trở lại hòan chỉnh của thân thể. Vẻ rạng ngời của khuôn mặt từ niềm vui làm mẹ sẽ khiến cho bất cứ trang phục nào bạn mặc cũng trở nên đẹp hơn.

- Cháu gái em vừa mới sinh được 20 ngày. 15 ngày mới rụng cuống rốn nhưng vẫn chưa khô, có nước vàng rỉ ra. Cho em hỏi phải làm thế nào? (Trần Hồng Duyên, 27 tuổi, ODC TRAVEL 65 Ly Nam De)

- BS Phượng: Chào bạn, điều bạn cần làm là đưa cháu đi khám ở bệnh viện mà bạn đã sinh cháu. Hiện nay, theo Tổ Chức Y tế Thế giới (WHO), chúng ta không nên băng rốn quá chặt và quá dày cho các cháu sơ sinh, nhất là ở những nước nằm trong khu vực có khí hậu nhiệt đới như VN. Bởi vì băng rốn quá chặt, quá dày sẽ làm rốn chậm rụng và rỉ nước vàng giống như nhiễm trùng. Quan điểm hiện nay về chăm sóc rốn sơ sinh là giữ rốn khô, thoáng bằng cách đắp nhẹ miếng gạc mỏng, tránh để nước tiểu của cháu làm ướt rốn. Mỗi ngày cần thay băng rốn sau khi lau phần cuống rốn bằng nước sạch đã đun sôi để nguội.

Nhà thiết kế thời trang Ngô Thái Uyên thú vị trước một câu hỏi của độc giả gửi đến nhờ tư vấn. Ảnh: Thiên Chương

- Sau khi sinh, cháu không còn cảm giác với chồng nữa, cứ thấy sợ. Giờ cháu đã sinh được 3 tháng rồi ạ, dường như tình cảm dồn cả vào con, cháu thấy rất tội nghiệp chồng nhưng không biết phải làm sao ạ. Nhờ các chuyên gia tư vấn giúp. (Hương, 29 tuổi, Hà Nội)

- CGTVTL Mai: Có nhiều lý do khiến cho những người mẹ trẻ thường tránh né chuyện quan hệ chăn gối: chăm sóc con quá mệt mỏi, công việc, quan niệm phải kiêng khem... nên lơ là với chồng là chuyện rất đáng được thông cảm. Tuy nhiên, sau khi sinh, sức khỏe đã ổn định thì việc chăn gối là điều hoàn toàn bình thường. Chồng cháu vì yêu vợ, không trách móc nhưng cháu cũng nên sớm điều chỉnh để hưởng hạnh phúc vợ chồng. Có con là hoa trái của tình yêu nhưng đừng quên thiên chức làm vợ. Hãy tâm sự với chồng về sự lo lắng, chểnh mảng để chồng hiểu và thông cảm. Chính thái độ và sự hiểu biết của chồng sẽ nâng đỡ, giúp cháu tìm lại hứng thú trong quan hệ vợ chồng.

- Em đang chuẩn bị sinh em bé thứ 2, bé lớn nhà em vừa được 2 tuổi. Hồi sinh cháu lớn em có dùng phương pháp gây mê tủy sống để đẻ không đau nhưng có một số người bảo phương pháp này gây mất sữa (thực tế là từ khi em bé được 4 tháng em cũng bị mất sữa nên cháu phải uống sữa ngoài). Bây giờ sinh cháu thứ 2 em rất băn khoăn không biết có nên sử dụng biện pháp giảm đau này nữa không? (Nhật Anh, 32 tuổi, TP HCM)

- BS Phượng: Phương pháp gây tê quanh màng cứng của tủy sống để giảm đau trong khi sinh đã và đang được hàng triệu bệnh viện sản trên thế giới áp dụng. Phương pháp này không gây mất sữa. Việc bạn mất sữa khi cháu bé được 4 tháng có lẽ là do một nguyên nhân nào khác.

Lần sinh này, bạn cứ sử dụng biện pháp giảm đau này vì nó giúp cho sản phụ không có cảm giác quá sợ hãi khi sinh con. Bạn nên cho con bú khoảng nửa giờ sau sinh, khi bạn không còn mệt mỏi nữa. Bạn càng cho cháu bé nút vú mẹ thì sữa càng được tiết ra nhiều và nhanh. Bạn cần nhớ không nên lo lắng, sợ mình bị mất sữa. Chính những lo lắng, suy nghĩ căng thẳng mới dễ làm cho các sản phụ bị mất sữa. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã khẳng định, không có phụ nữ nào không đủ sữa cho con bú, ít ra là trong 4 tháng đầu tiên sau sinh.

- Cháu đã sinh được hơn 1 tháng, khi mang thai cháu chăm chỉ uống Similac Mom nhưng sau khi sinh đến giờ cháu vẫn tăng 7 kg. Người thân khuyên cháu vẫn nên uống sữa này vì cháu đang cho con bú, nhưng cháu rất lo đã mập mà uống sẽ càng mập thêm. Xin cho cháu lời khuyên ạ? (Thanh Vân, 26 tuổi, TP HCM)

- BS Phượng: Xin khẳng định với bạn uống Similac Mom không làm tăng hoặc giảm trọng lượng cơ thể như bạn lo lắng. Loại sữa này có đủ các dưỡng chất để cháu bé phát triển tốt. Mẹ uống sữa rồi cho con bú thì cháu bé sẽ có đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể và não bộ. Cho con bú sữa mẹ cũng là một biện pháp tốt để làm giảm bớt lượng chất béo trong cơ thể của người mẹ.

- Mong con gái nhưng lại sinh con trai. Tôi có cảm giác như mình không thương con lắm. Tôi có sai không? (Thúy Nga, 28 tuổi, Vĩnh Phúc)

- CGTVTL Mai: Tâm trạng này cũng rất dễ hiểu. Tuy nhiên, con nào cũng là con của mình, nếu bé khỏe mạnh, thông minh thì đó là phần thưởng vô giá của cha mẹ. Hãy vừa nuôi con, vừa chăm sóc bản thân. Mẹ khỏe, con khỏe, được chồng yêu thương sẽ góp phần cải thiện những suy nghĩ hiện nay của em. Nếu đây là con đầu lòng, chúc em sẽ được toại nguyện trong lần sinh thứ hai. Hy vọng, em sẽ sớm tìm được niềm vui khi được làm mẹ của một cậu con trai kháu khỉnh.

- Em sinh cháu (sinh mổ) tháng 11/2007. Em cao 1,56 m, nặng 41 kg. Trước khi cưới em nặng 45 kg, khi mang thai em tăng 15 kg, vậy mà chỉ sau 3 tháng em chỉ còn 42 kg. Da nhăn và sạm đen đi trông thấy. Xin các chị tư vấn giúp em làm cách nào để tăng cân, nên ăn mặc như thế nào để trông béo hơn và bớt đen được không ạ? (Tạ Thu Hà, 31 tuổi, Huế)

- N.T.Uyên: Đối với trang phục bạn nên chọn những loại vải có độ xốp, mỏng, không nên chọn loại vải dày. Mọi người thường hay nhầm lẫn khi ốm mặc trang phục rộng sẽ thấy mập hơn nhưng thực tế lại không đúng. Khi cơ thể xúng xính trong một trang phục rộng thùng thình thì người đối diện càng phát hiện ra người mặc đang cố tình che giấu khuyết điểm một cách vụng về. Với loại vải xốp, bạn có thể chọn cho mình những kiểu có bèo nhún, xếp nếp phần trước ngực, eo áo, chọn kiểu rộng có rút thun phần eo, tay áo phồng và dài qua khuỷu tay. Nên tránh chọn mặt áo dài tay lùng thùng.

Da bạn đang thiếu nước vì thức đêm và sinh hoạt không ổn định, bạn có thể phục hồi và bù đắp lượng nước cho da mặt bằng cách sử dụng kem dưỡng da ban đêm, ban ngày có chất giữ ẩm. Đối trang điểm, bạn nên mua thêm một loại phấn trắng "high light" phủ bên ngoài phần mí mắt dưới. Bạn cũng nên chọn tông màu mắt với gam màu sáng nhẹ và nhấn bằng viền mắt nước, tránh trang điểm quá đậm và quá dày.

- Sau khi sinh bé đầu, tôi bị bí tiểu, mỗi lần đi tiểu rất khó khăn và phải gắng sức rặn, rất mất sức. Tôi đang lo lắng liệu lần sinh này tôi có bị lại hiện tượng này không? Nếu bị tiểu khó sau khi thì tôi cần làm gì? Uống thuốc gì? Lần trước tôi cũng đã thử chườm nước ấm, mở vòi nước róc rách nhưng không hiệu quả. Cám ơn bác sĩ. (Quỳnh Hoa, 30 tuổi, Quang Nam)

- BS Phượng: Chứng bí tiểu sau sinh là do niệu đạo phù nề vì đầu thai chèn ép trong thời gian khá lâu khi người mẹ chuyển dạ và sổ thai kéo dài. Có thể điều trị bí tiểu sau sinh bằng cách:

- Đặt ống thông tiểu trong 3 ngày, kẹp đầu ống để giữ nước tiểu ở bàng quang trong 4 giờ hoặc đến khi sản phụ có cảm giác bàng quang căng cứng, mở ống để nước tiểu chảy ra rồi kẹp trở lại. Phương pháp này được gọi là luyện tập cơ bàng quang. Vấn đề cần quan tâm là ống thông tiểu phải sạch để sản phụ không bị nhiễm khuẩn đường tiết niệu sau này.

- Trong bệnh viện, có sự theo dõi cẩn thận, nếu sản phụ không có tiền căn viêm loét dạ dày, các bác sĩ có thể cho sử dụng corticoids và kháng sinh để làm giảm phù nề.

- Tôi mới sinh em bé, cơ thể tôi bị béo phì, bụng mỡ nhiều. Xin chị Uyên tư vấn cho tôi cách chọn trang phục sao cho có thể che được những khiếm khuyết. (Vương Trinh, 27 tuổi, TP HCM)

- N.T.Uyên: Nếu bạn không sinh mổ thì sau tháng đầu tiên bạn nên bắt đầu tập những bài thể dục nhẹ cho phần bụng vì cơ thể trong giai đoạn này nếu không được chăm sóc đúng cách sẽ rất khó khăn cho việc lấy lại vóc dáng trước khi sinh. Tạm thời, bạn có thể chọn những trang phục màu sậm, vải thun nhẹ, mỏng có phần cắt rã thân dưới phần ngực áo, hoa văn hài hòa.

- Cô ơi! Sinh em bé xong khi nào mới đặt vòng tránh thai được vậy cô? Cháu mới có kinh nguyệt lại. Cháu cám ơn cô. (Nguyễn Thị Thanh Thúy, 30 tuổi, 49 Trường Sơn, TB)

- BS Phượng: Rất hoan nghênh bạn quan tâm đến việc tránh thai ngay sau sinh. Bạn đã có kinh nguyệt trở lại, như vậy có nghĩa là bạn có thể có thai nếu không có biện pháp chủ động phòng tránh. Tại thời điểm này bạn đã có thể đặt vòng tránh thai. Ngoài ra, bạn có thể sử dụng bao cao su, thuốc viên nội tiết tránh thai chỉ có progestin (Exluton).

Chuyên viên tư vấn tâm lý Lý Thị Mai cân nhắc chọn câu hỏi của độc giả để trả lời. Ảnh: Thiên Chương

- Tôi có con gái 3,4 tuổi. Trước đây, cháu ngủ ngon giấc. Nhưng từ khi tôi sinh cháu thứ 2, cháu được tách ra ngủ với bà. Đêm đêm, cháu thường mê sảng, nói lảm nhảm. Có những đêm, cháu thức dậy 4-5 lần như thế. Theo bà, tôi phải làm gì, có cần đưa cháu đến bác sỹ tâm lý? (Vân Tùng, 30 tuổi, 15 - Trần Quý Kiên - Dịch Vọng - Cầu Giấy - Hà Nội)

- CGTVTL Mai: Có lẽ bạn cần đưa cháu đến bệnh viện để kiểm tra hầu loại trừ các nguyên nhân về thực thể. Nếu sức khỏe cháu không có vấn đề gì, thì có lẽ là do sự khủng hoảng tâm lý khi cháu bị tách rời khỏi mẹ một cách đột ngột, đồng thời lại tiếp nhận sự có mặt của em bé nên có cảm giác bị bỏ rơi, không còn được mẹ quan tâm nhiều như trước đây...

Nên chăng, bạn hãy thường xuyên trò chuyện với cháu, tạo điều kiện cho cháu gần em bé nhiều hơn, thậm chí, bạn có thể cho cháu ngủ chung một thời gian xem giấc ngủ cháu có trở lại bình thường không. Sau đó, từng bước tập dần cho cháu ngủ chung với bà. Tránh những câu nói đùa làm cho cháu có cảm giác bị tổn thương, mất mát tình cảm... Nếu cháu vẫn còn tình trạng như trên, lúc ấy, bạn cần đưa cháu đến khoa tâm lý trẻ em để được thăm khám và điều trị.

- Em có câu hỏi về trang phục sau khi sinh muốn hỏi các chị sau khi sinh em bé xong, em tăng cân rất nhiều, đặc biệt ở đùi, vai, ngực và bụng. Em muốn các chị giúp em tư vấn về trang phục công sở như thế nào cho khắc phục được nhược điểm. Cảm ơn các chị (Bùi Ngọc Anh, 31 tuổi, Nha Trang)

- N.T.Uyên: Tốt nhất là bạn nên giảm trọng lượng cơ thể bằng các hoạt động thể dục thể thao. Trước mắt, bạn có thể chọn những kiểu trang phục công sở có màu sậm, quần không cắt quá ôm đùi và không quá rộng, ống suông vừa phải. Hạn chế mặc váy, kể cả váy dài vì trong môi trường công sở bạn phải ngồi nhiều khiến phần đùi lớn sẽ dễ bị lộ, gây phản cảm. Đối với áo, nên chọn kiểu áo khoác có ve áo không quá to may bằng chất liệu vải nhẹ.

Bạn cũng có thể chọn thêm một số dây đeo, vòng cổ có màu sáng, bắt mắt để tạo thêm vẻ sinh động, tươi tắn.

- BS hãy làm ơn tư vấn cho cháu với! Hiện Tại cơ quan sinh dục của cháu có mùi rất khó chịu cứ mỗi lần quan hệ mùi lại bốc lên. Cháu đã sinh 1 cháu được 20 tháng rồi. Liệu của cháu có bị viêm, nhiễm gì không BS, bình thường cũng không có hiện tượng ra nước gì cả? (Hoàng Thị Thủy, 28 tuổi, Tuyên Quang)

- BS Phượng: Chào bạn, khi cơ quan sinh dục có khí hư và có mùi khác thường là bạn đã bị viêm nhiễm đường sinh sản. Biện pháp tốt để giữ gìn vệ sinh đường sinh sản là rửa sạch, lau khô mỗi lần đi tiểu tiện. Khi đã có mùi khó chịu, nhất là sau khi quan hệ, có thể bạn đã bị nhiễm vi khuẩn Gardnerella vaginalis. Bạn cần đến khám tại một cơ sở chuyên khoa phụ sản để được điều trị đúng mức.

- Cháu sinh mổ 3 lần, sau lần thứ 3 hầu như không có cảm xúc muốn gần chồng nữa (em bé được 5 tháng rồi mà không có nhu cầu gì cả) mặc dù trước đây cháu là người rất ham muốn chuyện này. Cháu đang bị làm sao vậy? (Thuy Huong, 32 tuổi, 310 nghi tam, hn)

- CGTVTL Mai: Sinh mổ là biện pháp đặc biệt để bảo vệ sự an toàn của mẹ và con. Cháu đã sinh mổ đến lần thứ ba. Về mặt tâm lý chắc chắn sẽ không tránh khỏi sự lo lắng nếu không có kế hoạch ngừa thai an toàn. Cháu nên chia sẻ cùng chồng để sớm tìm ra nguyên nhân. Hy vọng chính thái độ cảm thông, yêu thương và hiểu biết của chồng sẽ giúp cháu sớm tìm lại được sự hưng phấn trong quan hệ chăn gối.

- Tôi muốn hỏi, sau sinh nhiều bà mẹ thường mặc cảm tự ti về thân hình thay đổi của mình. Theo chị, có cách nào để giúp các bà mẹ làm đẹp, vóc dáng trở lại như trước mà không ảnh hưởng đến đến trẻ sơ sinh? (Nguyễn Thu Lê, 29 tuổi, Phong 1602, 24T1 Hoàng Đạo Thúy)

- N.T.Uyên: Phụ nữ sau khi sinh thường ít khi nhận biết vẻ đẹp riêng biệt mà chỉ có ở người vừa được làm mẹ. Trong thời kỳ này da mặt thông thường sẽ trở nên hồng hào hơn, vòng 1 nở nang hơn, đặc biệt là ánh mắt hân hoan, long lanh. Vì vậy, việc đầu tiên để được đẹp trở lại, bạn phải nghĩ mình vẫn còn đẹp. Bạn có thể tập những bài thể dục nhẹ từ sau tháng đầu tiên trở đi nếu không sinh mổ.

Trang phục mặc nhà cũng nên chọn những kiểu dáng không quá "thoải mái", gây cảm giác cẩu thả, xuề xòa. Bạn có thể đánh chút má hồng, thoa tí son môi khi có công việc ra ngoài. Sự tự tin vẫn là yếu tố tiên quyết để bạn có thể trở lại đẹp hơn cả lúc trước sinh.

- Các sản phụ sau khi sinh thường bị táo bón, cách chữa trị như thế nào? (Nguyễn Thái Hà, 34 tuổi, 16 Quang Trung, P10, Gò Vấp, TP HCM)

- BS Phượng: Chào bạn, cách điều trị và dự phòng táo bón sau sinh gồm có:

Có chế độ ăn uống đúng (thức ăn đủ các nhóm: bột, đường, đạm, béo, rau và trái cây). Không nên chỉ ăn những thức ăn khô như cá, giò lụa, thịt kho tiêu... mà phải ăn canh.

Uống nhiều nước hoặc sữa (loại ít chất béo, không đường, có nhiều chất xơ).

Tập thể dục hoặc nịt bụng vì sau khi sinh tử cung nhỏ lại, ổ bụng lỏng lẻo, áp lực trên các quai ruột giảm gây táo bón. Nịt bụng và tập thể dục để cơ thành bụng săn chắc lại một cách nhanh chóng sẽ làm cho áp lực ổ bụng trở lại bình thường giúp giảm táo bón.

- Sau khi sinh thường và mổ thì bao lâu 2 vợ chồng mới quan hệ lại là tốt cho người mẹ. Trong thời gian cho con bú không có kinh sao nhiều người xung quanh tôi lại "dính", mà trước đó họ được bác sỹ bảo là an tòan. (T.T.T.T, 28 tuổi, quận 7, HCM)

- BS Phượng: Sau sinh hoặc sau mổ lấy thai, sản phụ có thể quan hệ bình thường trở lại với chồng khi cơ quan sinh dục không còn cảm giác đau, miễn là giữ vệ sinh tốt trước và sau quan hệ. Trong thời gian cho con bú không có kinh nhưng có thể có rụng trứng nên bạn vẫn có thể có thai. Bạn chỉ an toàn trong 6 tháng đầu tiên, khi bạn cho con bú hoàn toàn (không cho bé bú dặm).

- Thưa các chuyên viên tư vấn. Tôi xin được hỏi, sau khi tôi sinh em bé xong bụng của tôi ngày càng rất to và phình ra hai bên, tôi rất mặc cảm về vóc dáng của mình. Bác sỹ tư vấn giúp tôi làm thế nào để có được vóc dáng như cũ. Tôi xin chân thành cảm ơn các chuyên viên tư vấn (Nguyen Thi Huong, 31 tuổi, An duong, hai phong)

- N.T.Uyên: Nếu có điều kiện bạn nên đến phòng tập thể dục để các chuyên gia tư vấn các bài tập hỗ trợ cho việc lấy lại vòng 2 trong một vài tháng. Ngoài ra, trong sinh hoạt hằng ngày, bạn nên chọn loại quần trong lưng cao có phần nịt nhẹ để giữ phần bụng không chảy xệ. Chế độ dinh dưỡng cũng nên được chú ý, chỉ ăn đủ chất, không nên ăn quá nhiều với tâm lý là để có nhiều sữa cho bé. Lượng sữa của mẹ trở nên dồi dào hơn là do một phần được kích thích từ việc bé bú mẹ.

- Hiện em dang mang thai duoc 7 thang và rat lo so cho ngay sanh nở và tinh than sau khi sanh. Mong Chi Mai cho loi khuyen va các cách de vuot qua nhung xáo tron ve tinh than sau sinh. Xin BS Phuong tu van v/v sanh khong đau co nen hay khong? Va nhờ chị Uyen chi vai dia chỉ co nhung thiet ke phu hop cho nguoi Me sau sinh de tu tin hon ve ngoai hinh cua minh. Rat cam on Các Chi đã co buoi tư vấn trực tuyến này. Chân thành. (Tu Trinh, 30 tuổi, 68 Ly Thuong Kiet, Go Vap, TP HCM)

- CGTVTL Mai: Việc cần làm hiện nay là em nên thăm khám đều đặn theo hướng dẫn của bác sĩ để mẹ và bào thai được khỏe mạnh cho đến ngày sinh. Đây chính là tiền đề giúp em vượt qua những khủng hoảng sau sinh một cách nhẹ nhàng. Ngoài ra, em có thể tìm hiểu thêm sách báo dành cho bà mẹ đang mang thai. Ăn uống, ngủ nghỉ đều đặn, thường xuyên chia sẻ cảm xúc với chồng để được chồng hỗ trợ về tinh thần đề cùng chào đón bé yêu. Sau khi sinh em cũng có thể gặp trạng thái trầm cảm nhưng đừng quá lo lắng, trạng thái này sẽ tự biến mất sau vài tuần. Điều quan trọng là hạnh phúc được làm mẹ, được sống trong bầu không khí yêu thương của gia đình sẽ là liều thuốc nhiệm màu giúp em vượt qua những băn khoăn. Chúc em mẹ tròn con vuông.

- Bạn tôi vừa sinh em bé được 20 ngày tuổi, có đủ sữa cho con bú nhưng mẹ chồng thường xuyên cho bé ăn nước cháo. Hôm qua bác còn ngâm gạo với muối rồi nấu cháo; bạn tôi thấy em bé đi phân lỏng. Có phải do mẹ bạn tôi đã ngâm gạo với muối mặn không ? Cho bé ăn nước cháo khi có đủ sữa mẹ có sai không ? (Từ Thị Vân Anh, 25 tuổi, Làocai)

- BS Phượng: Các cháu sơ sinh cần được bú mẹ hoàn toàn trong 4 tháng đầu tiên. Cho bú nước cháo hay ăn cháo trong thời gian này là sai vì cơ quan tiêu hóa của bé chưa hoạt động đủ để hấp thụ các thức ăn khác ngoài sữa mẹ. Đây có thể là nguyên nhân khiến bé bị tiêu chảy. Bạn chỉ nên cho cháu bắt đầu ăn dặm sau 4 tháng. Thức ăn của cháu lúc này phải được xay nhuyễn, gồm cả gạo hay bột, rau, thịt hoặc lòng đỏ trứng.

- Chào chị Uyên, em sinh cháu được 17 tháng và đã đi làm. Em rất muốn học một lớp trang điểm nhẹ khi đi làm, đi chơi. Xin chị tư vấn cho em nên học ở đâu tốt và giá cả hợp lý? Cám ơn chị nhiều. (Ngô Thị Kiều Oanh, 27 tuổi, TP Hồ Chí Minh)

- N.T.Uyên: Theo kinh nghiệm tư vấn trong lĩnh vực làm đẹp, cách tốt nhất để có vẻ đẹp tự nhiên. Điều này không quá khó. Bạn có thể liên hệ trực tiếp tới các chuyên gia trang điểm như Nam Trung, Nguyễn Hùng để đăng ký các khóa học chuyên sâu. Bạn cũng có thể liên hệ trực tiếp qua địa chỉ email: uyen@ntudesign.com để Uyên có thể tư vấn và cung cấp thêm thông tin cho bạn.

- Cho cháu hỏi cô Mai, bạn cháu khi sinh (sinh mổ) do căng thẳng và mất ngủ nhiều đã bị bệnh trầm cảm (bây giờ bạn ấy đã khỏi). Vậy lần sinh sau bạn ấy có thể bị tái lại không ah? Xin cảm ơn cô. Bệnh này có di truyền không? (Thuthuy, 28 tuổi, Ha noi)

- CGTVTL Mai: Cách tốt nhất là hãy khuyên bạn cháu kéo dài thời gian sinh con thứ hai khi bạn đã chuẩn bị đầy đủ về vật chất và điều kiện sức khỏe. Bạn cháu cũng nên tìm hiểu thêm về hiện tượng trầm cảm sau sinh để có chế độ ăn uống đúng cách. Bạn cũng cần được gia đình quan tâm, yêu thương, hỗ trợ trong sinh hoạt gia đình để có thời gian luyện tập những môn thể dục nhẹ nhàng như yoga... sẽ giúp bạn cháu bình yên.

- Cháu nghe nói sau khi sinh lần 2 dẫn đến tình trạng âm đạo bị rộng ra . Cháu sợ chồng cháu lâu ngày sẽ chán nên định sau khi sinh lần này sẽ làm phẫu thuật thu hẹp âm đạo trong lúc sinh luôn để đảm bảo hạnh phúc gia đình. Như vậy có ảnh hưởng gì ko Cô? Hay là cháu nên đợi sinh xong một thời gian để hồi phục? (Hà Thanh Ngoc, 31 tuổi, Thành Công- Hà nội)

- BS Phượng: Khi sinh con, đầu thai nhi phải đi qua âm đạo của mẹ để sổ ra ngoài. Đầu thai nhi to, nong âm đạo và âm hộ giãn rộng nên sẽ dẫn đến việc giảm bớt cảm xúc khi quan hệ, nhất là đối với người chồng. Trong thời đại hiện nay, chúng ta thấy có một số hoàn cảnh chồng chán vợ vì chuyện này. Trước đây, ông bà ta có nhiều con, nhưng có mấy ai chán vợ vì âm hộ, âm đạo giãn rộng đâu. Bạn có ý định khâu lại âm đạo và tầng sinh môn để đảm bảo hạnh phúc gia đình là tốt. Thời điểm khâu tốt nhất là sau khi sinh khoảng 6-8 tuần (lúc này các mô ở tầng sinh môn đã rắn chắc nên lành nhanh sau khi khâu).

- Con tôi chỉ bú một bên nên ngực tôi không đều, xin hỏi chị Uyên chỉ cho tôi cách mặc trang phục sao cho hợp lý ? (Trần Thanh Thảo, 27 tuổi, Pleiku - Gia Lai)

- N.T.Uyên: Bạn có thể dùng miếng lót thấm sữa có bán tại các cửa hàng đồ dùng dành cho Mẹ và bé để tạo sự đồng đều cho vòng một và vừa ngăn được sữa thấm ra trang phục bên ngoài. Bạn nên khắc phục vấn đề này bằng cách đợi bé lúc thật đói cho bé bú ở phần ngực bị nhỏ để kích thích tuyến sữa hoạt động trở lại. Tránh tạo thói quen cho bé bú một bên vì sẽ ảnh hưởng dáng vẻ cơ thể bạn về lâu dài sau này.

- Tôi thấy các sách về chăm sóc sức khoẻ mẹ và bé dùng khái niệm "sản phụ" để chỉ phụ nữ sau khi sinh nhưng chưa thấy nói cụ thể khi nào thì hết được coi là "sản phụ". Vì vậy nhiều phụ nữ sau sinh và cả bản thân tôi khi muốn thực hiện theo việc kiêng cữ, ăn uống, vệ sinh cá nhân... rất phân vân không biết theo chế độ "sản phụ" lâu quá hay chưa đủ có ảnh hưởng gì tới sức khỏe? Xin BS Phượng cho lời khuyên. (Hoang Kim Thanh, 30 tuổi, Ha Noi)

- BS Phượng: Sau khi sinh 6 tuần lễ, cơ thể của người phụ nữ trở lại gần như trước khi mang thai. Do đó, thời gian hậu sản theo quy định là 6 tuần. Gần đây người ta thấy rõ, cần một thời gian dài hơn để người phụ nữ trở lại như trước. Tuy nhiên việc kiêng cữ, ăn uống, vệ sinh cá nhân... hoàn toàn không lệ thuộc vào thời gian hậu sản. Bạn có thể tắm trong ngày đầu tiên sau khi sinh như tất cả những sản phụ khác trên thế giới, miễn là không tắm quá lâu hoặc tắm ở nơi trống trải có gió lùa, nên tắm bằng nước ấm. Vấn đề ăn uống cũng vậy, sản phụ cần ăn đủ chất, có cả canh, rau củ, trái cây. Không nhất thiết phải chờ đến thời gian hậu sản mới được ăn những món này.

- Tôi sinh em bé được 6 tháng tuổi, vùng bụng của tôi có nhiều vết rạn và bụng thì to. Tôi phải làm gì để xóa mờ vết rạn, và bụng thon gọn lại. Có lọai mỹ phẩm nào có hiệu quả trong trường hợp này không? (Phạm Thu Thủy, 28 tuổi, Hà Nội)

- N.T.Uyên: Việc đầu tiên là bạn cần tăng cường tập thể dục, đặc biệt là các bài tập dành cho phần bụng. Tình trạng rạn da sau sinh phải được khám và kiểm tra của các bác sĩ thẩm mỹ chuyên nghiệp và được tư vấn kỹ càng. Bạn có thể liên hệ với khoa thẩm mỹ của bệnh viện FV để được hướng dẫn cụ thể.

- Hiện tại tôi đang mang thai 5 tháng, vì phải làm mẹ một mình nên đôi lúc tâm trạng không được thoải mái. Xin bà LÝ THỊ MAI tư vấn tâm lý để tôi cảm thấy yêu đời hơn (Kim Minh, 30 tuổi, 12 LÊ DUẨN Q1)

- CGTVTL Mai: Cảm ơn em đã chia sẻ. Tôi rất tôn trọng quyết định của em, tuy nhiên, làm mẹ đơn thân là phải chấp nhận có những lúc phải đối mặt với sự cô đơn, áp lực gia đình, xã hội... Chính điều này khiến em không được thoải mái nhưng em biết đấy, bất cứ sự lựa chọn nào cũng có giá của nó. Một khi đã lựa chọn hãy dũng cảm để vượt qua. Em cần phải có chế độ sinh hoạt riêng cho phụ nữ mang thai, chuẩn bị những gì cần thiết cho cuộc vượt cạn. Đừng quên có những sinh hoạt tinh thần nhẹ nhàng, bổ ích: đọc sách, xem phim, nghe nhạc, đi dạo... Chúc em tự tin, lạc quan để mẹ tròn con vuông.

- Chào các chị, tôi vừa sinh con thứ 2 được 2,5 tháng, đến đầu tháng 8 tới là tôi phải đi làm rồi mà hiện tại người tôi đang bị sồ sề quá, tôi nặng 66kg, cao 160cm. Tôi đang muốn đi tập thể dục để cho người eo thon một chút nhưng rất nhiều người khuyên tôi là không nên đi vì dạ con chưa ổn định, tôi đẻ thường. Mong các chị cho tôi lời khuyên. (Nguyễn Thị Thủy, 32 tuổi, Hà Nội)

- N.T.Uyên: Bạn vẫn có thể tập những động tác thể dục nhẹ hoặc tập yoga. Ngoài ra, bạn có thể tìm mua các loại nịt bụng hoặc quần trong có lưng cao. Việc thường xuyên sử dụng trang phục nội y đúng cách sẽ giúp bạn giảm thiểu tình trạng sồ sề của cơ thể.

- Tôi đã sinh được 2 tháng, tăng cân 7 kg, cố gắng tẩm bổ nhiều chất dinh dưỡng để tốt cho con bú. Nhưng không hiểu sao tôi vẫn có những triệu chứng khó chịu như buồn nôn, chóng mặt và đau lưng. Xin bác sỹ cho biết lý do tại sao? (Thu Hà, 31 tuổi, Quảng Ninh)

- BS Phượng: Theo WHO và Viện Dinh dưỡng Quốc gia VN, khoảng trên 30-50% sản phụ bị thiếu máu, thiếu sắt khi mang thai và sinh nở. Chỉ có khoảng 40% phụ nữ mang thai có đủ dự trữ sắt cần thiết là trên 500 mg sắt nguyên tố. Tăng cân chưa phải là dấu hiệu dinh dưỡng đủ và đúng, cố gắng tẩm bổ trong khoảng thời gian ngắn cũng chưa đủ hiệu quả xóa bỏ tình trạng thiếu máu thiếu sắt.

Tôi chưa biết tình trạng cụ thể của bạn trước, trong thai kỳ và sau khi sinh nên chưa thể nói rõ lý do của các triệu chứng bạn nêu. Bạn cần đến bệnh viện sản để khám và được điều trị.

- Xin hỏi tôi sinh bé được 3 tháng, nặng 67kg, cao 1,64m, bụng to, hông to nhưng chân nhỏ thì có thể chọn loại trang phục như thế nào để che khuyết được? Xin cảm ơn nhà tư vấn rất nhiều (Hoàng Hà, 31 tuổi, Cầu giấy - Hà Nội)

- N.T.Uyên: Bạn có thể chọn các kiểu váy vừa phải, không quá ôm sát cũng như không quá lòe xòe. Hạn chế những kiểu áo có tay phồng, bèo, xếp dún trên thân áo vì sẽ làm cho thân trên của bạn trông càng to hơn so với phần thân dưới. Không nên mặc váy ngắn trên đầu gối. Tốt nhất là chọn kiểu váy dài vừa qua nửa bắp chân. Với áo quần nguyên bộ bạn nên chọn áo màu sậm và quần màu sáng cũng sẽ giúp cải thiện được khuyết điểm trên.

- Tôi nghe nói rằng sản phụ sau khi sinh thường hay mắc chứng trầm cảm. Vậy xin hỏi cụ thể triệu chứng cụ thể của bệnh này là gì? Tại sao sản phụ sau khi sinh lại hay mắc chứng bệnh này? Có thể chữa được không và xin cho tôi biết một số địa chỉ tin cậy để có thể tư vấn và chữa chứng bệnh trên? Xin cảm ơn rất nhiều! (Thảo, 30 tuổi, TP HCM)

- CGTVTL Mai: Triệu chứng của hiện tượng trầm cảm sau sinh có rất nhiều, nhưng dễ thấy nhất là sự mệt mỏi, chán chường, mặc cảm về ngoại hình, khó ngủ, hồi hộp, lo lắng, ăn không cảm thấy ngon, ngại giao tiếp... Nếu là trầm cảm nhẹ, hiện tượng này sẽ tự chấm dứt sau sinh vài tuần, nếu kéo dài thì cần được hỗ trợ và tư vấn của bác sĩ và chuyên gia tâm lý. Một khi trạng thái tinh thần của bà mẹ không tốt sẽ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và nguồn sữa nuôi con. Gia đình cũng cần chia sẻ, nâng đỡ để giúp bà mẹ sớm lấy lại sự tự tin. Ngoài ra, việc luyện tập thể dục đúng cách cũng sẽ giúp sản phụ vượt qua sự khủng hoảng.

- Vợ tôi chuẩn bị sinh em bé, tôi phải chuẩn bị những gì hoặc phải làm gì trước và sau khi sinh em bé để cả mẹ và con đều có sức khỏe tốt? (Nguyễn Hữu Linh, 28 tuổi, Thanh Xuân - Hà Nội)

- BS Phượng: Chào bạn, tôi thật cảm động và hoan nghênh bạn đặt câu hỏi này. Câu hỏi của bạn thể hiện tinh thần trách nhiệm và tình yêu thương của bạn đối với gia đình. Khi vợ chuẩn bị sinh con, bạn và cả vợ bạn cần quan tâm đến những điều sau đây:

- Khám thai đúng lịch, tiêm ngừa uốn ván rốn đủ 2 lần (lần thứ nhì cách ngày sinh ít nhất 1 tháng), giữ gìn vệ sinh và có chế độ dinh dưỡng khoa học.

- Nên theo lớp học cho các ông bố và bà mẹ sinh con đầu lòng để hiểu rõ những thay đổi cùng rối loạn sẽ xảy ra khi vợ mang thai và sinh con. Như vậy, bạn sẽ biết rõ những gì cần chuẩn bị.

- Cần tìm hiểu và lựa chọn bệnh viện hoặc nhà hộ sinh có đủ điều kiện đỡ đẻ an toàn, đúng kỹ thuật, vô khuẩn và phù hợp với hoàn cảnh gia đình.

- Vợ chồng bạn có thể tham khảo thêm nhiều loại sách hỗ trợ kiến thức chăm sóc mẹ và bé hiện có trên thị trường.

- Tôi 32 tuổi, mới sinh bé thứ 2 gần 3 tháng. Từ khi bé được 1 tháng cho đến nay, tôi rơi vào tâm trạng rất chán chường. Ban đêm thức dậy cho bé bú rồi ngủ lại, nhưng đến khoảng 4h sáng thì không thể nào chợp mất được. Đầu óc cứ suy nghĩ mông lung nên sáng dậy với tâm trạng rất mệt mỏi và chán chường. Tôi thường bị nhức đầu và đôi lúc như người mất hồn. Làm cách nào tôi được thoải mái hơn? (Đoàn Thanh Thúy, 32 tuổi, TP HCM)

- CGTVTL Mai: Em nên sắp xếp gặp chuyên gia tâm lý sớm để được trị liệu, đừng kéo dài tình trạng trên sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe của em và nguồn sữa để nuôi bé.

Để trạng thái tinh thần của các bà mẹ được ổn định, những người thân yêu trong gia đình cần có sự hiểu biết, chia sẻ và nâng đỡ. Đặc biệt, các bà mẹ trẻ cần phải có kiến thức về những hiện tượng thường gặp phải sau sinh để không quá lo lắng khi đón nhận sự thay đổi quan trọng trong cuộc đời của người phụ nữ.

- Sinh xong, em được tư vấn giữ sức khỏe và vệ sinh sạch sẽ trong thời gian hậu sản. Nhưng mẹ chồng em lại yêu cầu khác hẳn. Phòng em và bé kín mít, ngày 3 lần nồng nặc khói. Cả 25 ngày trong tháng đầu tiên, ngày nào cũng xông muối, xông lá, xông than, đốt bồ kết... Khói tỏa ra rất nhiều. Cả tháng em không được phép tắm, gội. Xin giúp em. (Giang, 27 tuổi, Hà Tĩnh)

- BS Phượng: Có nhiều thói quen chưa khoa học mà ông bà ta đã áp dụng cho thời kỳ hậu sản. Ngày nay, khoa học chứng minh:

+ Cần phải tắm rửa mỗi ngày để tránh nhiễm khuẩn đường sinh sản, bảo vệ sức khỏe bà mẹ thì mới có thể mang thai và sinh con lần sau được dễ dàng.

+ Phòng của mẹ và bé cần thoáng khí, có ánh nắng mặt trời để diệt vi khuẩn trong không khí. Chẳng hạn trong dịch SARS, VN đã có kinh nghiệm tốt phổ biến cho các nước là không đóng kín cửa phòng mà mở toang cửa để đón ánh nắng mặt trời nhằm tiêu diệt các siêu vi khuẩn nên đã thành công hơn các nước trong phòng chống dịch SARS.

+ Khi đốt lò than, xông lá... khói tỏa ra khắp phòng mà cửa lại đóng kín thì rất có hại cho cả mẹ và bé. Khói có chứa nhiều oxyt carbon, khi vào phổi sẽ chui vào hồng cầu của bé, làm giảm khả năng tải oxy đến các cơ quan trong cơ thể, khiến não, tim, thận của bé thiếu oxy, có thể nguy hiểm cho tính mạng của bé.

- Thưa chị Uyên, xin chị chia sẻ bí quyết làm sao có thể trở thành một bà mẹ xinh đẹp, tự tin, năng động, thành công mà vẫn nuôi con tốt. (Mai, 25 tuổi, TP HCM)

- N.T.Uyên: Như đã chia sẻ, tinh thần là yếu tố quan trọng nhất để người mẹ trẻ cảm thấy mình xinh đẹp và tự tin. Uyên vẫn phải làm việc và chăm sóc cho hai bé ở nhà một cách ổn thỏa nhờ vào việc sắp xếp quỹ thời gian một cách hợp lý. Chế độ dinh dưỡng cho chính bản thân người mẹ cũng rất quan trọng vì khi bạn có sức khỏe tốt thì "sự nghiệp" làm mẹ của bạn mới thành công được. Hãy tập thói quen xem con như một người bạn mới, chia sẻ với con những điều bạn cảm nhận và học từ chính con bạn vẻ vô tư, trong sáng để bù đắp cho những mệt nhọc trong cuộc sống thường nhật. Chúc bạn thành công!

Đời Sống

Bệnh ở trẻ lúc giao mùa

Trẻ dưới 3 tuổi dễ mắc bệnh hơn các nhóm tuổi khác

Tư vấn trực tuyến trên VnExpress.net sáng 17/9, hai bác sĩ BV Nhi Đồng 1, Trưởng khoa Nhiễm Trương Hữu Khanh và Trưởng khoa Tiêu hóa Hoàng Lê Phúc cho rằng không phải mọi trường hợp viêm đường hô hấp hay tiêu chảy đều phải dùng kháng sinh.

- Cháu nhà tôi 2 tháng tuổi, bị chàm sữa, đỏ hết cả 2 bên má, thấy cháu ngứa ngáy khó chịu lắm. Tôi mua Eumovate cream về bôi cho cháu có được không? Một số người bày lấy sữa mẹ bôi lên má, hoặc bôi nước miếng của mẹ vào buổi sáng, cách đó có hiệu quả không? (Trần Xuân Triều, 32 tuổi, Thái Bình)

- Bác sĩ Trương Hữu Khanh: Chào bạn. Trẻ 2 tháng tuổi bị chàm sữa là chuyện bình thường và có thể tự khỏi lúc 6 hoặc 12 tháng. Nếu trẻ không cảm thấy khó chịu (vẫn bú, vẫn ngủ, tăng cân bình thường) thì không cần thiết phải điều trị.

Có thể bôi Eumovate cream được. Thông thường, sữa mẹ và nước miếng của mẹ không có tác dụng gì, bệnh sẽ giảm dần khi trẻ lớn lên.

- Tôi có 2 cháu. Cách đây 3 tháng cháu nhỏ 1 tuổi sốt cao 5 ngày rồi nổi ban khắp người, sau đó 1 tháng cháu lớn 4 tuổi cũng bị y như vậy. Hiện cháu nhỏ đang bị sốt và bắt đầu thấy những nốt đỏ khắp người, bác sỹ nói cháu bị sốt phát ban. Nhà tôi có phải phun diệt khuẩn không? Bệnh do nhiễm siêu vi hay là vi khuẩn? Có lây lan không? Làm gì để hạn chế tối đa khả năng bị bệnh? (Phạm Thị Hải Hường, 31 tuổi, Nha Trang)

- BS Khanh: Chào bạn, trường hợp này, khả năng rất cao là con bạn đang mắc Rubella. Bệnh này do siêu vi và khả năng lây lan rất cao nên trong nhà có 1 đợt hai trẻ bệnh là bình thường. Bệnh lây theo đường hô hấp do siêu vi có từ trong chất tiết mũi họng của người bệnh lây cho người khác.

Đây là bệnh rất lành tính, chỉ nguy hiểm đối với người phụ nữ mang thai. Không cần thiết phải phun xịt diệt khuẩn mà chủ yếu là vệ sinh bàn tay, các bề mặt của vật dụng bằng xà phòng. Trẻ mắc bệnh thì nên mang khẩu trang.

Hai bác sĩ tham gia tư vấn trực tuyến về bệnh thường gặp ở trẻ lúc giao mùa "xắn tay" tự truy cập máy tính để trả lời câu hỏi của độc giả. Ảnh: Thiên Chương

- Kính chào bác sĩ! Tôi có cháu trai được 5 tuổi, chúng tôi thường cho cháu ngủ máy lạnh nên cháu bị viêm mũi dị ứng, mỗi lần bị viêm mũi (bên trái) thì mắt bên trái lại sưng đỏ. Xin hỏi là hiện tượng trên có phải ảnh hưởng trực tiếp từ mũi hay không và như vậy cứ mỗi lần cháu bị nghẹt mũi thì mắt lại đỏ? Có biện pháp nào để điều trị hạn chế bệnh của cháu không? (Trần Tuấn Dũng, 27 tuổi, TP HCM)

- BS Khanh: Viêm mũi dị ứng là bệnh không thể tránh được vì cơ thể dị ứng với môi trường. Để giảm khả năng mắc bệnh, chỉ có cách là tránh những môi trường có thể làm trẻ bị dị ứng. Trường hợp con bạn bị dị ứng khi ngủ máy lạnh thì nên để nhiệt độ từ 27 độ trở lên và tránh hướng luồng gió thổi ra. Khi bị viêm mũi dị ứng nặng, có thể kèm thêm sưng đỏ mắt cũng do dị ứng hoặc viêm mũi lâu ngày gây viêm xoang và có thể ảnh hưởng đến mắt. Nếu mắt đỏ kèm theo ngứa thì khả năng do dị ứng nhiều, cách điều trị thông thường là dùng thuốc chống dị ứng. Khi nghi ngờ viêm xoang, nên đến bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng để được tư vấn.

Nhãn hàng Milex của Tập đoàn sữa Arla Foods (Đan Mạch) sẽ chọn 5 câu hỏi hay nhất của độc giả đã được hai bác sĩ trả lời tư vấn sáng nay trên VnExpress.net để trao thưởng bằng tiền mặt, trị giá 3 triệu đồng một người. Danh sách sẽ được công bố trong thời gian sớm nhất. Thời gian nhận giải sau buổi phỏng vấn trực tuyến 3 ngày.

- Con trai tôi 20 tháng tuổi, 14 kg, cháu rất hay bị viêm họng, viêm phế quản. Cứ 1 tháng cháu bị đến 2 lần, nên gần như uống kháng sinh thường xuyên. Sau mỗi đợt uống, cháu thường bị đi ngoài, rối loạn tiêu hoá mất vài ngày và rất lười ăn. Xin bác sĩ cho biết làm cách nào để hạn chế tối đa bệnh viêm họng và viêm phế quản, và nên uống thuốc nào bổ sung sau mỗi đợt uống kháng sinh để không bị rối loạn tiêu hóa. (Phạm Thúy Nga, 28 tuổi, Tiền Giang)

- BS Khanh: Trẻ sau 6 tháng tuổi đến 2-3 tuổi thường hay mắc bệnh đường hô hấp do trẻ tiếp xúc với môi trường mà chưa có kháng thể nên trẻ dễ mắc bệnh hơn nhóm tuổi khác. Mặt khác, một số trẻ sức đề kháng kém nên tần suất mắc bệnh sẽ nhiều hơn trẻ khác. Không phải tất cả những trường hợp nào viêm đường hô hấp đều phải sử dụng kháng sinh. Do đó chỉ định kháng sinh phải từ bác sĩ. Kháng sinh có thể làm rối loạn tiêu hóa nhưng khi cần thì bắt buộc phải dùng. Hiện nay có một số chất có thể làm giảm tác dụng phụ rối loạn tiêu hóa của kháng sinh chẳng hạn như Probiotic.

- Con trai tôi tròn 1 tuổi, cân nặng của cháu chưa đến 10 kg, ngày tôi cho cháu ăn ba bữa chính là cháo: có ăn thêm bánh hoặc hoa quả rồi uống sữa. Cháu ăn gì thì khi đi ngoài là đi ra y như vậy, như vậy có phải do hệ tiêu hóa của cháu kém không ạ? Tình trạng như vậy khắc phục bằng cách nào thưa bác sĩ? (Giang Lệ Thủy, 28 tuổi, Ninh Bình)

- Bác sĩ Hoàng Lê Phúc: Thường ở lứa tuổi trẻ tập đi, đường tiêu hóa cũng đang thời kỳ phát triển để thích nghi với các loại thức ăn mới nên bé có thể tiêu thức ăn còn nguyên (cọng rau, miếng thịt...). Nếu con bạn vẫn tăng cân bình thường và đi tiêu ít hơn 3 lần trong 1 ngày thì không cần phải uống thuốc thêm. Nếu bé đứng cân hoặc sụt cân bạn cần đưa bé đến cớ sở y tế để được thăm khám thêm.

- Thưa bác sĩ, con em được tròn 8 tháng tuổi, nhưng gần đây cháu thường bị trớ sau khi ăn bác sĩ chỉ cho em cách khắc phục với. (Nguyễn Thị Giang, 27 tuổi, Sơn La)

- BS Phúc: Bạn cần lưu ý đút cho bé ăn chậm, thức ăn nấu mềm dễ tiêu. Khoảng cách giữa các bữa ăn hơn 3 giờ. Không ép bé ăn, bú. Nếu đã làm như trên mà tình trạng trớ vẫn còn hoặc hiện giờ con bạn đang bị đứng cân hoặc sụt cân bạn nên đưa bé đến cơ sở y tế.

- Con gái tôi 2 tuổi, cứ vào mùa thu, nghe tiếng thở của cháu rất rõ tiếng khò khè, nhất là vào buổi đêm. Khi ngủ nằm cùng cháu trên giường còn cảm nhận được rất rõ tiếng khò khè. Cháu không bị ho, sốt hay sổ mũi. Khi mới sinh, cháu đã bị tắc tuyến lệ, đã đi thông 6 lần tại Viện mắt trung ương, nhưng cứ khi bị sổ mũi là cháu lại bị tắc mắt. Xin bác sĩ cho biết cháu bị như thế là do làm sao. Có phải bị hen phế quản không ạ? Xin cảm ơn! (Bich Ha, 31 tuổi, Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc)

- BS Khanh: Nếu con bạn 2 tuổi mà thở khò khè theo mùa, nhất là về đêm thì khả năng bị suyễn rất cao. Bạn nên tìm bác sĩ chuyên khoa hô hấp để xác định xem bé có bị suyễn hay không. Ngoài ra, bạn nên chú ý đến chế độ ăn và sinh hoạt, bởi đây cũng có thể làm trẻ tăng nguy cơ khò khè. Nếu đúng như vậy, bạn nên tránh các sinh hoạt và thức ăn đó.

Tắc tuyến lệ là một bệnh bẩm sinh, có trẻ chỉ cần thông một lần là hết, một số trẻ khác phải thông nhiều lần. Điều quan trọng là bạn phải thực hiện các hướng dẫn của bác sĩ sau khi thông để tránh tắc lại.

- Tôi có 2 bé gái sinh đôi, được gần 10 tháng tuổi. Gần một tuần nay cả 2 cháu đều có hiện tượng sốt, ho vào giữa đêm và gần sáng. Khoảng 9 giờ sáng đến tối các cháu lại bình thường. Tôi đã cho các cháu uống thuốc hạ sốt và thuốc ho nhưng vẫn không khỏi. Xin hỏi cháu bị bệnh gì? (Đinh Thị Nhàn, 27 tuổi, Hải Dương)

- BS Khanh: Chào bạn, nếu cháu ho mà kèm sốt, đặc biệt là hơn 3 ngày thì không nên tự uống thuốc mà cần phải đi đến cơ quan y tế để khám bệnh. Khi thay đổi thời tiết nhất là vào mùa này trẻ rất dễ bị viêm đường hô hấp. Nếu trẻ sốt cao và kèm khó thở thì nên mang trẻ đến bệnh viện vì cháu có thể bị viêm phổi. Nếu điều trị muộn sẽ rất nguy hiểm. Muốn tránh cho trẻ ít mắc bệnh vào mùa này cần giữ ấm, tránh sinh hoạt ở những nơi quá nóng hoặc quá lạnh, cần thực hiện một số biện pháp để tăng sức đề kháng cho trẻ như: dinh dưỡng tốt, ngủ đầy đủ, uống nhiều nước.

- Con tôi được 23 tháng tuổi, cháu thường hay bị sổ mũi và ho vào thời điểm giao mùa như hiện nay. Nhưng cho uống thuốc thì cháu không chịu uống, bố mẹ giữ cháu để cho thuốc vào mồm thì cháu phì ra, hoặc có uống vào miệng được thì sau đó lại nôn ra hết, hiện cháu chỉ ho về sáng sớm và đêm, còn ban ngày chỉ sổ mũi, xin hỏi các bác sĩ có biện pháp nào để giúp cháu khỏi bệnh và phòng chống? (Hồng Oanh, 31 tuổi, Việt Trì, Phú Thọ)

- BS Phúc: Bạn cần chú ý giữ ấm cho bé vào ban đêm đặc biệt sau nửa đêm. Tránh làm thay đổi nhiệt độ đột ngột vào buổi sáng. Cho bé mang tất đi trong nhà. Không nên ép bé uống thuốc vì sẽ làm bé dễ bị sặc và những lần sau bé lại càng sợ uống thuốc. Có thể cho bé uống thuốc chung với thức ăn hoặc thêm ít đường nếu bác sĩ không yêu cầu phải uống thuốc lúc đói. Hoặc bạn có thể yêu cầu bác sĩ cho loại thuốc dạng sirô dễ uống.

- Con em nay được 29 tháng, cân nặng 12 kg, bé bị viêm họng liên tục. Lần nào đi khám, bác sĩ kê toa cho uống kháng sinh, kháng viêm. Như vậy thì có ảnh hưởng đến sức khỏe, sự phát triển của bé không? Và đó có phải là nguyên nhân gây nên tình trạng biếng ăn, còi cọc, chậm nói ở bé không? Xin bác sĩ cho biết cách phòng bệnh viêm họng cho bé? Nếu như bị viêm họng thì có nên uống kháng sinh kháng viêm liên tục như vậy không? (Nguyễn Thị Thắm, 27 tuổi, Phan Thiết)

- BS Khanh: 29 tháng nhưng chỉ nặng có 12 kg thì suy dinh dưỡng là chắc rồi. Trẻ suy dinh dưỡng có sức đề kháng kém nên dễ bị viêm mũi họng, khi cần thiết, bác sĩ mới cho dùng kháng sinh. Không phải tất cả kháng sinh đều ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Bác sĩ chuyên khoa sẽ chọn kháng sinh ít tác dụng phụ nhất khi dùng cho trẻ. Bạn nên xem lại chế độ dinh dưỡng, loại thức ăn, cách cho ăn, hay có thể tham vấn một bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng để cải thiện dinh dưỡng cho bé. Khi cải thiện dinh dưỡng, sức đề kháng của bé sẽ tăng lên, khả năng mắc bệnh hô hấp sẽ giảm.

- Con tôi năm nay 3 tuổi, thường hay bị nóng sốt thất thường, cứ mỗi lần bị bệnh là sốt lên đến 39-40 độ , mỗi khi con tôi sốt cao như thế cho uống thuốc hạ sốt thì cơn sốt có giảm đi dần dần nhưng chỉ khoảng 3-4 giờ sau khi uống thuốc là sốt lại, kéo dài khoảng 3-4 ngày thì hết. Tôi có đưa cháu đi bác sĩ, chẩn đoán "sốt siêu vi". Vậy "sốt siêu vi" là gì? Cách phòng ngừa và phương pháp chữa trị như thế nào? (Tôn Nữ Ngọc Lan, 31 tuổi, TP HCM)

- BS Khanh: Chào bạn, sốt siêu vi là chẩn đoán thường thấy khi vài ngày đầu trẻ bị sốt mà chưa xác định chính xác trẻ mắc bệnh gì. Sốt siêu vi cũng có thể là sốt xuất huyết, cũng có thể là viêm hô hấp hay 1 số bệnh do siêu vi trùng khác. Do đó, thường bác sĩ hẹn bệnh nhân khám lại hay làm một số xét nghiệm để biết thêm chính xác bé bệnh gì và bệnh này thường sẽ tự khỏi trong vòng 5-7 ngày. Bạn có thể tham khảo cách phòng ngừa trong phần trả lời của câu hỏi bên trên.

Bác sĩ Hoàng Lê Phúc: "Chú ý giữ ấm cho trẻ vào ban đêm, nhất là nửa đêm. Tránh làm thay đổi nhiệt độ đột ngột vào buổi sáng". Ảnh: Thiên Chương

- Thưa bác sĩ Hoàng Lê Phúc, bé nhà cháu được hơn 3 tháng tuổi mấy hôm nay cháu bị đi ngoài nhiều lần, phân có màu hơi xanh và có mùi tanh. Cháu vẫn ăn thức ăn như những hôm khác không có gì thay đổi. Bác sĩ cho cháu hỏi có phải bé nhà cháu bị đi ngoài là do thay đổi thời tiết hay bị bệnh gì ạ? Xin cảm ơn! (Nguyễn Thị Dung, 31 tuổi, Hội An)

- BS Phúc: Nếu bé đi phân lỏng hơn 2 lần trong 1 ngày thì bé đã bị bệnh tiêu chảy và bạn cần phải cho bé uống nhiều nước hơn. Nếu bạn đang cho bé bú mẹ thì chỉ cần cho bé bú mỗi cữ bú lâu hơn và nhiều cữ hơn là đủ. Lưu ý làm vệ sinh mũi cho bé trước mỗi cữ bú và khi bé bị nghẹt mũi, sổ mũi, vì một số trường hợp bé sổ mũi nhiều cũng làm đường tiêu hóa bị ảnh hưởng. Bạn cần đưa bé đến cơ sở y tế nếu bé bị sốt hoặc phân có máu.

- Tôi có bé gái 3 tuổi, cháu vẫn khoẻ mạnh và chơi bình thường nhưng thỉnh thoảng khi đang ăn hoặc khi khóc thì cháu lại bị ói ra máu tươi. Cháu đã bị một vài lần, xin bác sĩ cho biết con tôi như vậy có gì bất bình thường không? Cách điều trị như thế nào? Xin cảm ơn (Lê Đức Thọ, 31 tuổi, Hà Tĩnh)

- BS Phúc: Bạn cần đưa bé đến cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng, tiêu hóa để được thăm khám và làm xét nghiệm thêm.

- Tôi có một cháu trai 3 tuổi. Khi giao từ mùa hè sang thu, con trai tôi bị nổi mề đay rất nặng. Cháu đã được mẹ cho đi khám ở viện Nhi, Xanhpon, Bạch Mai và đều được chuẩn đoán là dị ứng cơ địa, mề đay cấp. Các bác sĩ kê thuốc kháng histamin. Tuy nhiên, khi uống thuốc cháu không đỡ, nổi khắp người và cả mặt, tay chân hơi phù. Những đám mề đay này rất ngứa, lan to. Xin bác sĩ tư vấn. (Lê Thị Lan Anh, 33 tuổi, Đông Triều, Quảng Ninh)

- BS Khanh: Nổi mề đay là hiện tượng phản ứng của cơ thể với một chất hay một hiện tượng môi trường. Ví dụ: sau khi ăn phải thức ăn hay nhiệt độ môi trường thay đổi, người bệnh có thể nổi mề đay.

Trường hợp của con bạn nổi mề đay nặng khi giao mùa từ hè sang thu, có khả năng vì nhiệt độ môi trường thay đổi hay có một loại phấn hoa nào đó xuất hiện vào mùa này gây dị ứng. Ngoài ra, bạn cũng nên xem vào mùa này, con bạn có ăn thức ăn nào đặc biệt hay không.

Khi nổi mề đay, sử dụng thuốc kháng histamin là đúng. Tuy nhiên, một số trường hợp nặng gây ngứa nhiều, khó thở, cần phải nhập viện để dùng thêm những thuốc khác.

Để phòng ngừa, bạn nên tìm nguyên nhân như đã nói trên, ngoài ra cần tẩy giun theo định kỳ cho bé.

- Con gái tôi 18 tháng, thường bị viêm họng. Đi khám bác sĩ chẩn đoán cháu bị viêm họng cấp. Hết bệnh chuyển sang tiêu ra máu, bác sĩ chẩn đoán nhiễm trùng tiêu hóa. Nhưng xét nghiệm máu, phân không tìm thấy vi trùng. Bé được đổi kháng sinh khác là Bactrim (trước đây khi viêm họng cháu dùng Sobrex, Ceceed..)và men bio thì khỏi sau 4 ngày. Xin hỏi bé bị bệnh gì? Phòng ngừa thế nào (cháu đã 2 lần bị như thế: sau điều trị viêm họng cấp thì chuyển sang tiêu ra máu.) (Hòa Lộc, 27 tuổi, TP HCM)

- BS Phúc: Nhiều khả năng con bạn bị tiêu chảy do tác dụng có hại của kháng sinh. Kháng sinh rất tốt để điều trị các vi khuẩn gây bệnh nhưng đồng thời cũng phá hoại các vi khuẩn tốt sống cộng sinh trong đường tiêu hóa của chúng ta. Bạn nên thông báo cho bác sĩ biết tình trạng này ở những lần khám sau để bác sĩ có thể cân nhắc cho con bạn dùng thêm probiotic (trong dân gian gọi là men tiêu hóa sống) cùng với kháng sinh.

- Bác sĩ cho tôi hỏi, với trẻ hay sụt sịt khi thời tiết giao mùa thì dùng xịt muối biển có được không? Ngoài ra, nếu trẻ bị mũi sụt sịt rồi xuống họng thành đờm thì cho uống long đờm luôn có được không? (Giang, 28 tuổi)

- BS Khanh: Khi trẻ sổ mũi sụt sịt, sử dụng thuốc nhỏ hay xịt mũi bằng natri clorua là rất tốt. Thuốc này không có tác dụng phụ. Trẻ bị sụt sịt là do tại vùng mũi, không cần thiết phải cho uống thuốc long đờm vì thuốc này chỉ có tác dụng từ phế quản trở xuống.

- Tôi có bé trai 38 tháng tuổi. 10 ngày nay bé bị ho, không sốt, không chảy mũi. Tôi đã tự mua thuốc 4 ngày không hết. Bác sĩ bảo cháu bị viêm họng, cho thuốc 3 ngày không hết. Mà cháu cứ ho liền tiếng. Hôm qua, cháu bị chảy máu cam. Nhưng cầm được. Đêm qua tôi phát hiện trong miệng cháu ở hai bên má có cục máu màu đỏ. Tôi lo quá, phải xử lý thế nào đây? Ban đêm cháu cũng hay bị nghẹt mũi? Việc uống thuốc chữ T trị ho nhiều có ảnh hưởng gì không? (Trần Quốc Thắng, 27 tuổi, Hà Nội)

- BS Khanh: Chào bạn, ho mà không sốt cũng là triệu chứng của viêm hô hấp. Nếu ho 3 ngày mà không giảm thì nên đi khám bác sĩ. Chảy máu cam có rất nhiều nguyên nhân nhưng thường là do điểm mạch máu ở góc mũi vỡ ra. Trẻ em thường hay bị chảy máu cam nên bạn đừng quá lo lắng. Con bạn bị chảy máu cam mà sáng hôm sau trong miệng có một, hai cục máu đỏ là do máu cam chảy đọng lại chứ không có gì đáng lo ngại. Nếu trẻ chảy máu cam tái phát nhiều lần thì nên mang trẻ đến bác sĩ tai mũi họng. Bạn không nên tự sử dụng thuốc thường xuyên mà nên có chỉ định của bác sĩ vì thuốc nào sử dụng lâu sẽ có tác dụng phụ.

Phút trầm tư của bác sĩ Khanh trước câu hỏi của độc giả. Ảnh: Thiên Chương

- Tôi có hai cháu: cháu trai được hơn 5 tuổi và cháu gái được 33 tháng. Cả hai con tôi đều rất hay bị viêm họng. Mỗi khi chuyển thời tiết và vào mùa đông, cháu lớn còn hay bị viêm amiđan mủ. Tôi muốn hỏi bác sĩ là với cháu lớn, tôi có nên cho cháu đi cắt amiđan không và với cả hai cháu tôi có thể làm thế nào để cải thiện sức đề kháng cho các cháu? (Nguyễn Phương Linh, 32 tuổi, Diễn Châu, Nghệ An)

- BS Khanh: Con bạn nếu vị viêm amiđan mủ tái đi tái lại nhiều lần, đặc biệt khi ảnh hưởng đến đường thở của trẻ thì nên khám bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng để quyết định cắt hay không cắt amiđan cho bé. Amiđan là một tổ chức của hệ thống miễn dịch, nếu không mắc bệnh, đây là tổ chức có lợi cho sức đề kháng của trẻ. Do đó, cắt hay không là tùy thuộc vào chỉ định của bác sĩ tai mũi họng.

- Con trai tôi lên 4 tuổi. Cháu hơi biếng ăn nhưng tôi rất chú ý cho cháu ăn nhiều rau để nhuận tràng nhưng không hiểu sao cháu đi đại tiện rất rât khó khăn vì quá táo bón và khuôn rất to. Tôi đã cho cháu uống men tiêu hóa bio baby nhưng không đỡ. Xin bác sĩ chỉ giúp có thuốc gì giúp cháu ăn ngon miệng và đi đại tiện được dễ dàng hơn không? (Nguyễn Đào An, 31 tuổi, Tôn Đức Thắng - Hà Nội)

- BS Phúc: Bạn không nên cho bé ăn quá nhiều rau để chữa táo bón vì chế độ ăn của bé sẽ mất cân bằng, thiếu các nhóm thực phẩm cần thiết khác như đạm, đường. Nếu bé vẫn tăng cân bình thường và hiện tại không bị suy dinh dưỡng thì bạn cần phải tìm lý do tại sao bé không chịu đi tiêu (như sợ nhà vệ sinh dơ, sợ tối, đau khi đi tiêu hay là ham chơi, xem tivi... ) để loại bỏ các yếu tố nguy cơ này thì bệnh mới không tái phát.

Thường bạn có thể dùng Duphalac gói 15 ml (liều dùng 1 ml mỗi kg cân nặng một ngày) trong khoảng 1 tuần. Nếu có cải thiện thì có thể dùng tiếp cho đến khi bé tiêu phân mềm cho tới lòng thì có thể giảm liều dần và tiến tới bỏ thuốc khi đã loại bỏ được các yếu tố nguy cơ kể trên. Thời gian điều trị có thể vài tháng tùy theo mức độ bệnh và sự hợp tác của gia đình.

- Cháu nhà em được 2,5 tuổi, từ khi được 1,5 tuổi đến nay cháu thường xuyên bị viêm đường hô hấp trên (triệu chứng: họng sưng đỏ, ho, sốt, nhiều đờm), thời gian tái phát lại thường từ 2 đến 3 tháng. Cháu được các bác sĩ kê đơn uống thuốc kháng sinh là Ceclo, kháng viêm và long đờm, thời gian uống liên tục 6-7 ngày, bệnh có hết nhưng một thời gian lại tái phát. Xin hỏi có cách nào điều trị bệnh để không bị tái phát lại không ạ? (Trần Huy, 34 tuổi, Bình Định)

- BS Khanh: Bệnh viêm đường hô hấp thường tái đi tái lại, đặc biệt là ở trẻ dưới 3 tuổi nên con bạn thường bị cũng không phải là quá bất thường. Việc uống kháng sinh hay một số thuốc đi kèm là tùy thuộc vào chỉ định của bác sĩ, không nên tự ý sử dụng. Để phòng ngừa tái phát, cần thực hiện 1 số biện pháp như: tránh cho trẻ sinh hoạt quá lâu ngoài trời, đặc biệt là khi thời tiết thay đổi, thường xuyên giữ ấm khi trời lạnh, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng.

- Con tôi năm nay được 17 tháng, cháu hay bị sốt và loét miệng. Mong bác sĩ giúp tôi cách chữa trị. Xin cám ơn bác sĩ (Cao Thị Kim Tân, 29 tuổi, Phú Yên)

- BS Khanh: Nếu con bạn sốt và loét miệng, bạn nên xem thêm lòng bàn tay và lòng bàn chân, gối, mông có nổi bóng nước không. Nếu có thì khả năng con bạn bị bệnh tay chân miệng rất cao. Bệnh này cần phải được thăm khám bởi bác sĩ chuyên khoa mới xác định liệu có diễn tiến nặng dẫn đến biến chứng hay không. Theo tôi, bạn không nên tự điều trị cho trẻ lúc này mà nên đến bác sĩ chuyên khoa. Mùa này, trẻ bị tay chân miệng rất nhiều và cũng đã có nhiều ca biến chứng nặng.

- Con tôi 6 tuổi, cháu ăn thường hay bị nôn (nhợn ói) và rất khó nuốt thức ăn vào, đi khám bác sĩ bảo cháu bị viêm da dày cho thuốc uống vẫn không khỏi, xin bác sĩ cho biết cách điều trị như thế nào có hiệu quả nhất? (Trịnh Phương Thùy, 34 tuổi, An Giang)

- BS Phúc: Bé bị viêm dạ dày thì không khó nuốt thức ăn, chỉ biếng ăn do khó tiêu hoặc đau bụng. Trong trường hợp này bạn nên đưa trẻ đến bệnh viện khám để xác định tình trạng nuốt khó hay chỉ đơn thuần trẻ từ chối ăn do viêm dạ dày vì nuốt khó là một vấn đề có cách điều trị hoàn toàn khác.

- Con gái cháu được gần 2 tuổi, mỗi khi thời tiết thay đổi bé hay bị hắt hơi, chảy nước mũi, sau đó ho và sốt. Mặc dù cháu đã tiêm phòng đủ. Vậy xin hỏi bác sĩ cách phòng tránh bệnh, và cách chăm sóc trẻ khi thời tiết giao mùa. (Lưu Thị Vân, 28 tuổi, Hưng Yên)

- BS Khanh: Tiêm phòng đầy đủ là điều rất tốt, tuy nhiên tiêm ngừa theo chương trình tiêm chủng mở rộng (miễn phí) là chưa thật đầy đủ vì còn một số bệnh cần phải tiêm thêm (phải trả tiền). Nếu tiêm đủ thì khả năng mắc bệnh sẽ giảm hơn so với trẻ khác. Việc trẻ thường hắt hơi, sổ mũi khi thay đổi thời tiết có thể là do dị ứng nhưng không điều trị đúng sau đó sẽ chuyển sang ho và sốt. Do đó, khi mới hắt hơi sổ mũi, bạn nên rửa mũi bằng dung dịch Natriclorua chín phần nghìn và giữ ấm cho trẻ sẽ hạn chế chuyển sang ho, sổ mũi.

Hàng nghìn câu hỏi của bạn đọc gửi đến VnExpress.net nhờ các bác sĩ tư vấn. Ảnh: Thiên Chương

- Cháu nhà em 26 tháng, hay bị đi phân sống, có lần bé ị và tè vào bô em có nhìn thấy vài hạt mỡ nổi như ở chậu rửa bát. Em đã cho cháu uống các loại thuốc và men tiêu hóa theo hướng dẫn của dược sĩ. Xin bác sĩ cho biết bệnh đó có nguy hiểm không và cách chữa trị? (Phan Quỳnh Nga, 30 tuổi, Láng - HN)

- BS Phúc: Nều bé đứng cân hoặc sụt cân bạn nên đưa bé đến bệnh viện có chuyên khoa tiêu hóa để được xét nghiệm thêm. Còn bé vẫn tăng cân bình thường thì ở lứa tuổi này đôi lúc bé có thể đi phân sống (nguyên cọng rau, thịt hay ít hạt mỡ...) vì đường tiêu hóa đang trong thời kỳ chuyển qua giai đoạn phát triển mới.

- Con tôi vừa trải qua đợt viêm phế quản - họng - mũi, sau đó vì ho nhiều nêu cháu bị viêm tai thanh dịch. Bác sĩ cho cháu uống 3 đợt kháng sinh liên tiếp, và bảo có thể sau này cháu phải nạo VA để tránh tái phát. Xin hỏi cách phòng tránh viêm tai giữa ở trẻ, và tôi có nên cho bé nạo VA không? (Bích Lâm, 32 tuổi, Đông Anh, Hà Nội)

- BS Khanh: Viêm VA kéo dài có thể sẽ gây viêm tai và viêm tai kéo dài sẽ ảnh hưởng đến khả năng nghe của bé. Do đó, nếu con bạn có viêm tai và chảy mũi kéo dài thì nên nạo VA để tránh những biến chứng trên.

- Con gái cháu đến nay được 19 tháng. Cứ mỗi lần thời tiết thay đổi cháu lại bị viêm mũi họng rất khó thở dẫn đến ho khan. Đi khám bác sĩ cho biết cháu bị hen phế quản sơ nhiễm. Vậy cháu xin hỏi bác sĩ có phưong pháp hay thuốc gì để điều trị dự phòng cho con cháu không ạ? Và thời gian dự phòng trước giao mùa là bao lâu? (Đào Bích Thuận, 31 tuổi, Hải Phòng)

- BS Khanh: Có thể chị nghe nhầm chứ thực tế không có bệnh hen phế quản sơ nhiễm mà chỉ có hen phế quản, còn gọi là suyễn. Thường bệnh suyễn được chia làm nhiều bậc. Nếu con chị bị suyễn, chị nên thực hiện đúng những biện pháp mà bác sĩ chuyên khoa hướng dẫn mới phòng ngừa lâu dài được.

- Hai đứa con tôi (một bé lên 4 và bé còn lại lên 2 tuổi) định kỳ mỗi tháng lại bị viêm phổi, mỗi lần đi khám bác sĩ thường kê đơn thuốc trong đó có thuốc Ery. Gần đây, tôi thấy răng con ngả màu vàng, liệu thuốc Ery có chứa chất gây vàng răng không? (Trần Thị Hương, 32 tuổi, Hà Nam)

- BS Khanh: Kháng sinh Ery không gây vàng răng, bạn nên tìm nguyên nhân khác gây vàng răng. Vàng răng có nhiều nguyên nhân, thông thường bác sĩ nhi khoa đều biết kháng sinh nào có ảnh hưởng đến răng của bé, nên họ không sử dụng.

- Thưa bác sĩ, con em 6 tuổi. Hai mũi cháu rất hay đỏ và ướt, nhưng khi khô lại hay chảy máu. Cháu khám sức khỏe ở trường, bác sĩ nói cháu bị viêm loét tiền đình. Xin bác sĩ hướng dẫn em cách điều trị cho cháu. Cảm ơn bác sĩ! (Thanh Thảo, 30 tuổi, Hà Nội)

- BS Khanh: Nếu con bạn thường xuyên bị mũi đỏ, ướt, sau đó khô lại chảy máu thì bạn nên điều trị cho khỏi hẳn, thực hiện đúng những yêu cầu của bác sĩ để tránh tái đi tái lại. Tình huống này lâu dài có thể làm viêm loét tiền đình mũi, mà khi viêm loét mãn tính có thể trẻ sẽ chảy máu cam thường xuyên.

- Tôi có con gái được 21 tháng tuổi, nặng 13 kg, cháu rất hay bị viêm đường hô hấp trên. Tôi nghe nói có thuốc "Bronchovaxom" do Thụy Sỹ sản xuất nhằm tăng cường sức đề kháng, phòng các bệnh dị ứng thời tiết (tai, mũi, họng). Xin hỏi bác sĩ tôi có nên cho cháu uống loại thuốc này không? (Đặng Mai Liên, 28 tuổi, Ba Đình, Hà Nội)

- BS Khanh: Đúng là có thuốc Bronchovaxom nhằm tăng cường sức đề kháng và phòng dị ứng thời tiết của đường hô hấp. Tuy nhiên, bạn không nên tự ý sử dụng mà cần phải tham khảo bác sĩ chuyên khoa. Bởi vì không phải tất cả trẻ thường bị viêm đường hô hấp đều có thể phòng ngừa bằng thuốc này. Cách tốt nhất để phòng ngừa bệnh đường hô hấp là các biện pháp đã trả lời ở những câu trên.

- Kính gửi bác sĩ Phúc! Vợ tôi sinh con được 1,5 tháng, nhưng tôi thấy mỗi khi cho bé bú xong, đập bé ợ vừa dứt là bé lại nôn ra. Như vậy có sao không bác sĩ. Lúc trước vợ tôi có đi siêu âm 4 chiều lúc mang thai, thì bác sĩ siêu âm báo là con tôi dạ dày hơi gần tim. Rất mong bác sĩ giải đáp. Chúc chương trình gặt hái thành công, chúc hai bác sĩ hạnh phúc, thành đạt. Trân trọng kính chào! (Dương Anh Khoa, 27 tuổi, TP HCM)

- BS Phúc: Xin cảm ơn lời chúc chân thành của bạn. Rất tiếc vì thông tin bạn đưa cho chúng tôi còn quá ít, không đủ để trả lời chính xác. Bạn nên đưa bé tới bệnh viện nhi có chuyên khoa tiêu hóa gần nhà sớm để được khám và làm xét nghiệm thêm.

- Con gái tôi năm nay 2 tuổi, lúc cháu được 8 tháng tuổi thì bị viêm họng kèm theo nhiệt lưỡi, đi khám bác sĩ cho uống thuốc và bôi thì cháu đỡ nhưng đến bây giờ lưỡi của cháu vẫn còn lốm đốm trắng. Có phải cháu bị nấm như mọi người vẫn bảo không ạ? (Đặng Minh Thu, 26 tuổi, Hà Nội)

- BS Khanh: Nhiệt lưỡi là từ dân gian dùng để chỉ khi thấy mặt trên lưỡi của trẻ có những mảng trắng. Tuy nhiên đây có thể là một hiện tượng bình thường nếu trẻ vẫn ăn uống, sinh hoạt bình thường thì không cần thiết phải điều trị. Hiện tượng này sẽ xuất hiện nhiều ở những trẻ dưới 3 tuổi và khi lớn hơn sẽ tự hết. Thông thường nấm miệng ít khi nào chỉ xuất hiện ở mặt trên lưỡi. Nếu bị nấm những mảng trắng này sẽ xuất hiện thêm ở niêm mạc má, niêm mạc môi.

- Theo bác sĩ Khanh, tiêm chủng mở rộng miễn phí là chưa đầy đủ, phải tiêm thêm. Xin bác sĩ trả lời cụ thể với trẻ 13 tháng tuổi nên tiêm thêm những mũi gì? (Nguyễn Phương Thúy, 26 tuổi, Hà Đông - Hà Nội)

- BS Khanh: Tiêm chủng mở rộng miễn phí là kinh phí từ Nhà nước, do đó chỉ chọn những bệnh rất nguy hiểm, dễ mắc phải, lây lan nhiều chứ không thể tiêm cho tất cả bệnh vì nước ta còn nghèo. Con bạn 13 tháng nên tiêm thêm các văcxin sau đây (nếu có khả năng): viêm màng não mủ do HIB, thủy đậu, quai bị - sởi - rubella.

- Thưa bác sĩ, con tôi 9 tuổi, lúc bé khi sốt có làm kinh 3 lần (thoáng qua khoảng 3 giây). Khi bé sốt tôi theo rất kỹ, cho uống thuốc hạ sốt (theo chỉ định) nhưng chỉ được 3 tiếng hạ sốt nhẹ sau đó lại tăng trở lại dù chưa đến giờ qui định được uống thuốc hạ sốt trở lại (thường 4,5 tiếng). Tôi phải làm thế nào mặc dù đã lau mát cho bé nhưng nhiệt độ vẫn không xuống. Đợi đến giờ uống thì sợ bé làm kinh (Nguyễn Thị Lệ Hà, 42 tuổi, TP HCM)

- BS Khanh: Nếu con bạn có tiền căn co giật khi sốt cao, bạn nên sử dụng dụng cụ theo dõi nhiệt độ tại nhà. Nếu nghi ngờ trẻ sốt cần cập nhiệt ngay, nếu 38 độ trở lên thì phải uống thuốc hạ sốt. Uống thuốc hạ sốt phải đủ liều, thông thường nên sử dụng Paracetamol 10 mg cho 1 kg cân nặng dùng 4-6 tiếng một lần. Con bạn đã có tiền căn làm kinh thì ngoài việc uống thuốc bạn nên lau mát bằng nước ấm để giảm nhiệt độ nhanh hơn trong khi chờ thời gian thuốc có tác dụng. Mặt khác, con bạn đã 9 tuổi thì khả năng co giật do sốt là rất thấp. Có thể trẻ có bệnh động kinh mà mình không biết. Tốt nhất bạn nên tham vấn thêm bác sĩ chuyên khoa nhi để xác định trẻ có bị động kinh không.

- Con trai tôi năm nay đã gần 2 tuổi, thời gian gần đây cháu bị lột da ở hai bàn tay. Xin hỏi bác sĩ đó là bệnh gì? Có nguy hiểm không? (Nguyễn Hoàng Long, 34 tuổi, Đông Hà, Quảng Trị)

- BS Khanh: Theo mô tả, có khả năng con bạn bị dị ứng. Lột da lòng bàn tay, bàn chân do dị ứng sẽ kèm theo cảm giác ngứa. Bệnh này thường không có nguy hiểm gì, chỉ gây khó chịu cho trẻ, sẽ tự khỏi khi hết nguyên nhân gây dị ứng như: thức ăn, hóa chất. Tuy nhiên, bạn nên cho con ăn đầy đủ những chất dinh dưỡng, rau xanh, trái cây tươi vì nếu thiếu những chất này cũng có thể làm cho trẻ bị lột da ở hai bàn tay.

- Thưa bác sĩ Hoàng Lê Phúc, con trai tôi được 4 tháng rưỡi, hiện cháu ăn sữa ngoài, chưa ăn bột. 4 tháng tôi có tập cho cháu ăn bột, ngày 1 bữa, sau vài hôm thì thấy cháu bị rối loạn tiêu hóa, ngày đi khoảng 5 lần (đi có rặn) phân có nhầy, lổn nhổn, có mùi chua, có khi lại tanh hoặc khắm. Tôi đã cho cháu uống men tiêu hóa Lactomin Plus và một loại thuốc hình như là Latofos của Pháp giúp đông phân. Nhờ bác sĩ tư vấn giúp tôi cần cho con uống thuốc gì? (Lê Thị Thảo, 34 tuổi, Hà Nội)

- BS Phúc: Theo Tổ chức Y tế thế giới lứa tuổi thích hợp nhất để bắt đầu ăn dặm là 6 tháng tuổi. Thường thì đường tiêu hóa cần 3 cho tới 5 ngày để thích nghi với thức ăn mới. Sau thời gian này mới cần dùng thêm thuốc tùy theo tình trạng bệnh. có thể con bạn chưa đủ lớn để ăn được tinh bột. Bạn nên tạm ngưng cho bé ăn bột vài ngày. Nếu tình trạng có cải thiện thì nên đợi đến bé tròn 6 tháng hãy tập ăn dặm trở lại. Bạn cũng có thề dùng thêm Neopeptine 4 giọt trong cữ bột nếu phải cho bé tiếp tục ăn dặm trong thời gian này. Các loại men tiêu hóa mà bạn kể không phải là men tiêu hóa thật sự mà là các vi khuẩn sống có lợi cho sức khỏe (probiotic) và các vi khuẩn này thường ít cần cho trẻ dưới 6 tháng tuổi.

- Chào bác sĩ, con tôi 30 tháng nặng 18 kg. Cháu thường bị nghẹt mũi, ngày nào cũng phải móc mũi cháu mới dễ thở, đã nhập viện 2 lần vì viêm phế quản cấp. Vậy cháu có thể bị viêm xoang hay suyễn không. (Phương Trinh, 28 tuổi, Ấp 1 An Thạnh, Bến Lức, Long An)

- BS Khanh: Việc xác định trẻ bị viêm xoang hay suyễn theo mô tả của chị thì không thể xác định được. Tuy nhiên, nếu móc mũi mà dễ thở thì không thể bị suyễn được. Đã nhập viện 2 lần viêm phế quản thì không chắc là suyễn. Muốn xác định viêm xoang cần phải khám bác sĩ chuyên khoa.

Bác sĩ cố gắng lựa chọn những câu hỏi tiêu biểu. Ảnh: Thiên Chương

- Con em hay bị cảm sốt (hắt hơi, sổ mũi, sốt 38,5 độ, ho) đấy là những triệu chứng mà các bà mẹ như em hiện nay rất hoang mang vì lo rằng con mình sẽ bị H1N1. Cho bé đến bệnh viện khám thì thường xuyên trong tình trạng quá tải đông đúc khiến bé còn ốm thêm. Xin bác sĩ cho em biết các dấu hiệu riêng biệt thuờng gặp ở trẻ nhỏ khi mắc 2 bệnh này. (Phạm Mai Phương, 27 tuổi)

- BS Khanh: Các triệu chứng bạn mô tả cũng giống với H1N1. Tuy nhiên, nếu con bạn không tiếp xúc với người nghi ngờ mắc H1N1 thì nên điều trị như những lần trước và theo dõi bé sát hơn. Nếu thấy bé sốt cao, đau nhức cơ thể, ho nhiều, nên đưa bé đến bệnh viện để xác định xem có bệnh gì nặng không. Hiện nay, H1N1 cũng là một loại cúm mùa. Cúm mùa thì năm nào cũng gặp, trước kia đâu có ai sợ cúm mùa. Có rất nhiều bệnh còn nguy hiểm hơn H1N1 mà có thể bố mẹ bỏ quên. Chị nên bình tĩnh theo dõi bé như những lần mắc bệnh trước đây và thực hiện các biện pháp vệ sinh để phòng bệnh cúm H1N1 theo hướng dẫn của cơ quan y tế.

- Con gái tôi được 42 tháng tuổi. Theo tôi quan sát, mỗi năm, cứ đến thời điểm giao mùa là con tôi lại xuất hiện hiện tượng đang ngủ đêm tự nhiên nôn trớ, thậm chí nôn cả mật vàng và từ lúc đó trở đi cháu cứ ăn vào là lại trớ. Sau đó, cháu có đi ngoài, vài ngày sau thì tự khỏi. Cháu bị từ khi rất nhỏ tới bây giờ. Hiện tượng này là bệnh gì?. Có thể chữa bằng cách nào? (Hoàng Thị Thu Trang, 28 tuổi, Trung Yên, Cầu Giấy)

- BS Phúc: Nếu sau các đợt ói bé hoàn toàn bình thường thì nhiều khả năng con bạn bị ói chu kỳ, là một tình trạng có nhiều nguyên nhân chưa được rõ. Bạn nên thu xếp đưa bé đến bệnh viện có chuyên khoa tiêu hóa và thần kinh để được khám và điều trị sớm.

- Thưa bác sĩ, con gái tôi được 20 tháng tuổi, cháu đã đi nhà trẻ. Ở lớp trẻ của cháu hiện có vài bé bị cảm cúm, sổ mũi, ho... Xin bác sĩ tư vấn giúp tôi cách chăm sóc và bảo vệ cho cháu khỏi bị lây bệnh từ các bé cùng lớp đang bị ốm, đặc biệt trong thời điểm giao mùa dễ bị bệnh như thời điểm hiện nay. Chân thành cảm ơn bác sĩ và tòa soạn VnExpress.net rất nhiều. (Hoàng Thị Vân Anh, 29 tuổi, Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Quảng Bình)

- BS Khanh: Trẻ nào đang mắc bệnh thì nên ở nhà để tránh lây cho bé khác. Cách bảo vệ tốt nhất là những trẻ khác phải thực hiện các biện pháp vệ sinh thông thường như: thường xuyên rửa tay bằng xà phòng diệt khuẩn, tránh tiếp xúc với những vật dụng và đồ chơi nghi nhiễm bẩn... Đúng là thời điểm giao mùa thì trẻ sẽ dễ mắc bệnh hơn. Cách tốt nhất là nên tăng cường sức đề kháng bằng ăn uống đầy đủ, giữ vệ sinh trong sinh hoạt.

- Chiều hôm qua, bạn ngồi cùng bàn với con trai tôi lên cơn sốt, gia đình bạn đã cho đi khám, được chuẩn đoán là sốt xuất huyết. Vậy xin bác sĩ cho gia đình tôi lời khuyên cần làm những gì để con tôi không bị nhiễm sốt xuất huyết theo bạn? Xin cám ơn bác sĩ, cám ơn tòa soạn. (Nguyễn Thị Thanh Hoa, 32 tuổi, Đống Đa, Hà Nội)

- BS Khanh: Sốt xuất huyết chỉ lây qua đường muỗi chích, ngồi chung bàn không lây được. Chỉ có những trẻ bị sốt cao 2-3 ngày không giảm mới nghĩ đến bệnh sốt xuất huyết, không sốt như con bạn thì không cần nghĩ đến bệnh này. Con bạn vẫn có thể bị sốt xuất huyết nếu như nhà bạn có muỗi lây truyền bệnh. Để phòng ngừa, bạn nên diệt bọ gậy, muỗi, nếu không có muỗi hay bọ gậy thì không có bệnh sốt xuất huyết.

- Tôi có bé gái 5 tuổi, hay bị ho có đàm. Xin bác sĩ tư vấn loại thuốc hay thức ăn nào hỗ trợ cho bé. Thời tiết chuyển mùa, trẻ dễ bị mắc 1 số bệnh, xin bác sĩ tư vấn làm thế nào để tăng cường hệ miễn dịch cho bé, nhất là về thức ăn. (Nguyễn Thu Hà, 33 tuổi, Đông Triều, Quảng Ninh)

- BS Khanh: Thứ nhất, để tránh ho có đàm không nên ăn những thức ăn gây dị ứng. Muốn biết là thức ăn gì nên nhớ lại xem trước khi ho có đàm trẻ đã ăn gì? Thông thường, các món hải sản dễ dị ứng hơn những món khác. Ngoài ra có nhiều loại thức ăn, chất dinh dưỡng mà nhà sản xuất có sử dụng những chất làm tăng cường miễn dịch để phòng tránh 1 số bệnh thông thường như hô hấp và tiêu hóa. Rau xanh, trái cây tươi, uống nước đầy đủ cũng là những biện pháp để giảm khả năng mắc bệnh. Không có thuốc tăng sức đề kháng đâu, chỉ có vacxin mới ngừa được bệnh thôi.

- Con tôi 13 tháng, tiêu chảy 9 ngày, đại tiện 9-11 lần một ngày, nhiều nước. Bác sĩ bảo viêm phổi do vi khuẩn viêm phổi xuống đường ruột, điều trị khỏi viêm phổi thì tiêu chảy cũng hết, dùng kháng sinh. Bé đã điều trị theo đơn 7 ngày, nhưng tiêu chảy không giảm nhiều. Cháu được khám ở BV nhi Thụy Điển - Hà Nội và kết luận cháu bị nhiễm dịch tiêu chảy đông, không cho sử dụng thuốc cầm tiêu mà chỉ đề nghị bổ sung nước thường xuyên. (Bùi Phương Thảo, 31 tuổi, HN)

- BS Phúc: Bạn không cho biết tình trạng viêm phổi hiện nay của con bạn như thế nào nên khó trả lời chu đáo. Riêng về tiêu chảy, bạn không nên cho bé dùng kháng sinh trừ khi bé tiêu phân có máu hoặc tiêu chảy là do bệnh ngoài đường tiêu hóa khác gây ra (như bệnh viêm phổi). Vì tiêu chảy cũng là cách cơ thể thải trừ tác nhân gây bệnh nên không dùng thuốc cầm tiêu chảy, đặc biệt cho trẻ ở lứa tuổi con bạn. Thuốc cầm tiêu chảy còn có thể gây ra tình trạng tắc ruột thậm chí thủng ruột nên Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo không dùng cho trẻ dưới 5 tuổi.

Bạn nên theo 3 nguyên tắc điều trị tiêu chảy tại nhà là: cho trẻ uống nhiều nước hơn để ngừa mất nước; cho trẻ ăn nhiều hơn để có sức mau lành bệnh và cần biết dầu hiệu nặng để đưa trẻ đến bệnh viện khám kịp thời (tiêu phân có máu, khát nước nhiều, sốt cao khó hạ, nôn liên tục, li bì khó đánh thức...).

- Con gái tôi được 27 tháng tuổi, đã sang mùa mưa rồi nhưng cháu bị nổi sảy nhiếu quá. Nhờ bác sĩ tư vấn cách trị sảy. Cảm ơn (Trần Văn Lợi, 34 tuổi, Quận 2)

- BS Khanh: Khi thời tiết thay đổi, thường là mùa nóng, gần như trẻ nào cũng bị sảy. Nếu sảy không làm trẻ khó chịu thì bệnh sẽ tự hết khi trời mát hơn. Cách điều trị tốt nhất là cho trẻ mặc đồ thoáng, sửa dụng loại vải hút ẩm tốt, thường xuyên lau khô các nếp gấp trên cơ thể như: kẽ chân, kẽ tay, cổ, bẹn...

- Cho em hỏi lúc thời tiết giao mùa, trẻ thường dễ mắc các bệnh gì. Cách phòng tránh ra sao? Em xin cảm ơn. (Doan Thi Yen, 28 tuổi, Ha noi)

- BS Khanh: Thời tiết giao mùa (do nhiệt độ và độ ẩm thay đổi), trẻ không thích nghi kịp hoặc do những sinh hoạt và biện pháp làm trẻ dễ chịu hơn cũng có thể làm trẻ mắc bệnh. Các bệnh có thể thấy là bệnh đường hô hấp, bệnh đường tiêu hóa, ngoài ra có một số bệnh lây lan nhanh trong mùa này nên có hàng loạt trẻ mắc phải. Cách phòng ngừa tốt nhất là nên tiêm văcxin những bệnh nào đã có văcxin. Ngoài ra, nên ăn uống đầy đủ dinh dưỡng để tăng cường sức đề kháng.

Tránh những sinh hoạt làm trẻ dễ mắc bệnh hơn như: sinh hoạt ngoài trời quá lâu, uống nhiều nước đá, nằm quạt hay điều hòa nhiều, thay đổi môi trường nhiệt độ đột ngột.

- Đối với những trẻ có tiền sử về bệnh đường hô hấp thì cần phải làm gì để phòng chống hoặc tăng khả năng miễn dịch đường hô hấp, đặc biệt với loại hình khí hậu miền Bắc thay đổi liên tục? Có nên cho trẻ uống vitaminC thường xuyên? Hoặc có các loại thuốc kháng thể phòng ngừa nhiễm khuẩn nào khác ? XIn cảm ơn (Tran Diem Hang, 33 tuổi, Ha Noi)

- BS Khanh: Đa số trẻ dưới 3 tuổi đều có tiền sử mắc bệnh hô hấp chứ không riêng gì con bạn. Cách phòng ngừa tốt nhất là dinh dưỡng để tăng sức đề kháng, giữ ấm cho trẻ khi thời tiết chuyển lạnh, cho trẻ uống đầy đủ nước vào mùa nóng. Vitamin C cũng có tác dụng nhưng phải uống đúng liều. Chỉ có vacxin mới phòng được bệnh từ đường hô hấp nhưng cũng chỉ được 1 vài bệnh thôi. Tóm lại cách tốt nhất vẫn là dinh dưỡng và chăm sóc sinh hoạt khi thời tiết đổi mùa.

- Bé nhà tôi 2 tuổi, bố cháu rất thương con và đôi khi lo lắng thái quá nên bé bị bệnh gì dù nhẹ (sổ mũi, ho...) là bế ngay đi bác sĩ chích và uống thuốc. Theo tôi biết, uống kháng sinh nhiều sẽ ảnh hưởng về sau. Phải giải thích thế nào đây cho chồng tôi thuyết phục? (Phan Thị Lyna, 31 tuổi, Phú Nhuận, TP HCM)

- BS Khanh: Thương con thì ai cũng thương, nhưng lo lắng thái quá thì không nên. Cách tốt nhất khi trẻ mắc bệnh là làm sao biết được trẻ bị bệnh thông thường hay bệnh có biến chứng. Không cần thiết phải cho trẻ chích hay uống kháng sinh lúc trẻ mới mắc bệnh. Để biết trẻ có mắc bệnh nặng không, nên theo dõi các dấu hiệu sau: trẻ sốt cao không hạ, trẻ sốt hơn 2-3 ngày, trẻ có co giật, bệnh tới mức không ăn uống được, tiêu chảy nhiều lần và nhiều nước hay trong phân có máu, trẻ thở mệt.

- Chào bác sĩ và êkíp thực hiện chương trình. Con tôi hiện được 9 tháng tuổi. Từ hôm qua phát hiện thấy cháu bị vàng vàng từ cổ bàn chân trở xuống gan bàn chân. Gia đình tôi vô cùng lo lắng. Trộm vía là cháu vẫn ăn ngủ bình thường. Mong nhận được tư vấn từ bác sĩ. Xin cảm ơn ạ! (Phạm Thanh Thủy, 30 tuổi, Phương Mai - Đống Đa - Hà Nội)

- BS Phúc: Nếu tròng trắng mắt của bé cũng vàng, bạn nên đưa bé đến bệnh viện khám vì bé có thể đã mắc bệnh gan mật. Một số bé ăn quá nhiều thực phẩm chứa beta-caroten (cà rốt, lòng đỏ trứng, đu đủ, củ dền...) thì lòng bàn tay và lòng bàn chân cũng sẽ có màu vàng nhưng kết mạc mắt không vàng, chỉ cần giảm bớt các thực phẩm này thì tình trạng sẽ hết.

- Con tôi được 18 tháng, cháu nặng 11kg, ăn uống bình thường, nhưng từ khi thời tiết giao mùa cháu thường bỏ ăn cháo, nếu cho ăn thêm 1,2 miếng thì cháu bị trớ hết và hơi thở của cháu có mùi, 1 ngày cháu đại tiện khoảng 1-2 lần. Xin bác sĩ cho biết có phải cháu bị ảnh hưởng đường tiêu hóa không? Làm thế nào để cháu ăn uống bình thường trở lại và hơi thở của cháu hết mùi? Chân thành cảm ơn bác sĩ? (Vũ Thị Đông Hà, 24 tuổi, Hà Nội)

- BS Khanh: Thông thường khi trời nắng nóng, trẻ sẽ biếng ăn. Do đó, lúc này phải kiên nhẫn chăm sóc trẻ, dỗ trẻ ăn, chia thức ăn thành nhiều bữa, thường xuyên thay đổi món ăn, đảm bảo cung cấp đầy đủ dinh dưỡng như những lúc khác. Trẻ bị trớ (ọc thức ăn), hơi thở có mùi, một ngày đại tiện 1-2 lần cũng không cần quá lo lắng vì đây là những triệu chứng nhẹ. Nếu trẻ vẫn lên cân, sinh hoạt bình thường thì không cần thiết phải dùng thuốc. Cách tốt nhất vẫn là kiên nhẫn chăm sóc trẻ khi thời tiết thay đổi.

- Con tôi được 30 tháng tuổi. Từ 2/9 đến nay cháu rất hay bị ốm. Lúc đầu chỉ bị chảy nước mũi, sau đó sốt 1-2 hôm. Tôi đã cho uống thuốc cảm cúm và kháng sinh và cháu đã khỏi. Hôm nay cháu lại bắt đầu sổ mũi kèm theo ho nhiều, đau người. Liệu cháu có bị nhiễm H1N1 hay không? Thị xã nơi tôi đang sinh sống bắt đầu có dịch cúm A(H1N1). Xin bác sĩ hướng dẫn tôi dùng liều thuốc như thế nào, loại gì để cháu nhanh chóng khỏi bệnh không? (Đoàn Hiền, 32 tuổi)

- BS Khanh: Muốn biết bị nhiễm H1N1 hay không, chỉ có xét nghiệm mới trả lời được. Tuy nhiên, hiện nay có một số cơ sở y tế làm xét nghiệm chẩn đoán cúm nhưng không phải là cúm H1N1 nên khi trả lời kết quả sẽ không có giá trị gì cả. Nếu muốn xét nghiệm, bạn nên thăm khám bác sĩ tại địa phương để được tham vấn xem con bạn có nguy cơ không. Từ đó mới quyết định được có nên xét nghiệm hay không. Thông thường nhiễm H1N1 cũng sẽ tự khỏi nếu không có biến chứng trong vòng 7 ngày. Cách tốt nhất là bạn nên điều trị cho cháu như những lần trước và theo dõi xem có thở mệt, sốt cao, bỏ ăn hay không. Nếu có thì nên đến bệnh viện.

- Thưa bác sĩ, mỗi khi trời đổi mùa cũng như đổi khí hậu thời tiết, nhất là vào thời điểm sáng sớm, trẻ em khoảng 1 tuổi (đã từng bị viêm phổi, viêm phế quản) rất dễ bị dị ứng với thời tiết khác thường. Vậy bác sĩ có thể tư vấn: vào lúc sáng sớm khi trẻ ngủ dậy, cha mẹ nên mở cửa sổ như thế nào là hợp lý, để vừa tránh được gió, vừa tạo được không khí thoáng mát cho trẻ ở trong phòng? (Bach Tung, 30 tuổi, Thanh Xuan, Ha noi)

- BS Khanh: Trẻ sẽ dễ mắc bệnh hơn khi thay đổi môi trường từ nóng sang lạnh đột ngột và ngược lại. Do đó, vào lúc sáng sớm, nếu bạn thấy nhiệt độ bên ngoài phòng chênh lệch nhiều với trong phòng thì không nên cho trẻ ra ngoài hoặc mở cửa một cách đột ngột. Trường hợp này, bạn nên mở cửa từ từ.

- Các cháu bé sau mỗi lần chích ngừa thường hay bị sốt, BS cho biết làm cách nào để hạ sốt cho bé. (Nguyễn Văn Hải, 31 tuổi, TP HCM)

- BS Khanh: Con bạn sốt sau mỗi lần chích ngừa là một điều quá tốt vì chứng tỏ cơ thể của bé đáp ứng tốt với vacxin và sẽ sinh ra rất nhiều kháng thể để chống lại bệnh sau này. Nhưng nếu trẻ sốt cao (39 độ trở lên) thì nên tham vấn bác sĩ hay trẻ khóc hoài không dứt sau khi chích ngừa thì phải mang trẻ lại ngay cơ sở y tế. Khi trẻ sốt nhẹ sau chích ngừa và vẫn sinh hoạt bình thường thì không nên uống thuốc hạ sốt. Chỉ dùng thuốc hạ sốt khi trẻ trên 38,5 độ.

- Xin hỏi bác sĩ, vợ tôi bị bệnh viêm mũi dị ứng, tôi rất lo lắng không biết liệu sau này con gái của tôi (hiện nay 2 tuổi) có bị di truyền bệnh này hay không? Tôi phải chăm sóc cháu như thế nào để phòng bệnh càng sớm càng tốt? (Luong Phú Cường, 29 tuổi, Đồng Mỹ - Quảng Bình)

- BS Khanh: Viêm mũi dị ứng là bệnh di truyền. Tuy nhiên, có thể con gái bạn sẽ không mắc bệnh viêm mũi dị ứng dù vợ bạn mắc phải. Nếu bé có mắc bệnh viêm mũi dị ứng thì có thể di truyền từ bạn chứ không phải là vợ bạn, vì những người bà con bên nội (ông nội, bà nội, cô, bác... ) cũng di truyền sang cho cháu.

Hơn nữa, viêm mũi dị ứng không phải là bệnh gì đặc biệt nguy hiểm và rất nhiều người mắc bệnh. Bạn không nên quá lo lắng về bệnh này. Nếu không may bé mắc bệnh thì cách phòng tốt nhất là tìm nguyên nhân gây dị ứng (thời tiết thay đổi, phấn hoa, lông thú, một vài món ăn...) và tránh cho trẻ tiếp xúc.

- Thưa bác sĩ cháu nhà tôi hơn 3 tuổi, gần đây đi ngoài thường có vết máu và phân thấy có vệt lõm kéo dài theo chiều dọc, xin bác sĩ cho biết cháu có mắc bệnh gì không và nên đi khám ở đâu ạ. (Thi Hảo, 34 tuổi, P1503 Tầng 15 tòa nhà 185 GV)

- BS Phúc: Nếu bé đi tiêu phân cứng, kích thước to, con bạn đã bị nứt hậu môn. Cần cho bé uống nhiều nước hơn, đồng thời ăn đủ 4 nhóm thực phẩm. Bạn cần lưu ý giúp bé ngồi đúng tư thế khi đi tiêu, hai chân vừa chạm đất để có thể rặn tốt, không để hổng chân sẽ khó rặn hoặc ngồi quá thấp sẽ làm vết nứt hậu môn nặng hơn. Sau tiêu không dùng khăn giấy, hãy rửa bằng nước và lau khô bằng vải mềm không có lông vì vết nứt cần phải sạch, không có vật lạ nằm bên trong mới lành được. Trong trường hợp bé tiêu phân có máu mà không bị bón, phân vẫn mềm, bạn nên cho bé đến bệnh viện có chuyên khoa tiêu hóa, nội soi để khám.

- Con tôi rất dễ bị viêm đường hô hấp khi thời tiết thay đổi, đặc biệt là khi chuyển mùa từ nóng sang lạnh. Có hôm vừa sáng ngủ dậy, ra khỏi màn cháu đã hắt hơi lia lịa, chảy nước mũi và kêu đau họng. Vậy có nên cho cháu uống kháng sinh để điều trị viêm họng ngay không hay chỉ cho cháu uống các thuốc cảm cúm thông thường. (Nguyễn Thị Thúy Hằng, 28 tuổi, Hòa Bình)

- BS Khanh: Theo mô tả của bạn thì bé đã bị viêm đường hô hấp do dị ứng. Khi trẻ đau họng thì đã viêm họng, có thể do bội nhiễm (dị ứng cộng thêm vi trùng). Chỉ cho trẻ uống kháng sinh khi có viêm họng và sốt, chọn kháng sinh nào nên có ý kiến của bác sĩ. Nếu không có đau họng và sốt, bạn chỉ cần dùng thuốc điều trị triệu chứng ho, sổ mũi thông thường.

Tóm lại, khi thời tiết chuyển mùa thay đổi, trẻ em (đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi) rất dễ mắc bệnh. Ngoài nguyên nhân thời tiết còn do quan niệm sai lầm của bố mẹ (cho trẻ uống nhiều nước lạnh vào mùa nóng, tắm nhiều lần trong ngày để giảm nóng, nằm quạt máy quá lâu, để điều hòa với nhiệt độ quá thấp, cho trẻ sinh hoạt ngoài trời lâu, ăn những thức ăn không bảo đảm vệ sinh).

Để phòng bệnh khi thời tiết chuyển mùa, phụ huynh nên thực hiện: tiêm chủng đầy đủ những vắcxin trong chương trình tiêm chủng mở rộng, khi có điều kiện tiêm thêm văcxin ngừa các bệnh nguy hiểm như: viêm màng não, thủy đậu, quai bị - rubella. Ngoài ra, bố mẹ cũng nên đảm bảo chế độ dinh dưỡng đúng cho trẻ, ăn đầy đủ 4 nhóm thức ăn, uống đủ nước, thực hiện các biện pháp vệ sinh thông thường để phòng chống bệnh như: mang khẩu trang, rửa tay bằng xà phòng, sát khuẩn trước khi ăn, trước khi chuẩn bị thức ăn cho trẻ, sau khi đi vệ sinh. Hy vọng với những biện pháp này, con cái của bạn sẽ an toàn, khỏe mạnh khi thời tiết thay đổi.

Do thời gian có hạn nên chúng tôi chưa thể giải đáp hết những thắc mắc của bạn đọc. Hy vọng sẽ gặp lại các bạn vào một dịp khác. Cám ơn và chào độc giả VnExpress.net.